4. sınıf Türkçe Dil Bilgisi dersinin 7, 8, 9. haftalarda işlenen “Gerçek, Mecaz Ve Terim Anlam” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.
Gerçek, Mecaz Ve Terim Anlam Konu Özeti
Gerçek, Mecaz Ve Terim Anlam Renkli Görsel
Gerçek, Mecaz Ve Terim Anlam Siyah-Beyaz Görsel
4. Sınıf Türkçe Gerçek Mecaz ve Terim Anlam
- Sınıf Türkçe Gerçek, Mecaz ve Terim Anlam – Konu Özeti
Gerçek, Mecaz ve Terim Anlam konusunda bir sözcüğün farklı cümle ve metinlerde farklı anlamlar kazanabileceğini öğreniriz. Sözcüğün anlamını belirlerken yalnızca sözlüğe değil, içinde bulunduğu cümleye ve metne de dikkat ederiz.
GERÇEK ANLAM NEDİR?
Bir sözcüğün akla ilk gelen, temel ve yaygın anlamına gerçek anlam denir.
Örnek:
“Çocuk soğuk su içti.”
Burada “soğuk”:
sıcaklığı düşük anlamındadır.
“Kapının kolu kırıldı.”
Burada “kol”:
kapıyı açıp kapatmak için kullanılan bölüm anlamındadır.
“Taş çok ağırdı.”
Burada “ağır”:
kütlesi fazla, kaldırılması güç anlamındadır.
GERÇEK ANLAM CÜMLE İÇİNDE BELİRLENİR
Örneğin:
“Biber acıydı.”
Burada “acı”:
tatla ilgilidir.
“Dizindeki acı biraz azaldı.”
Burada “acı”:
ağrı anlamındadır.
Her iki kullanım da sözcüğün doğrudan anlam alanlarıyla ilişkilidir.
MECAZ ANLAM NEDİR?
Bir sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir düşünceyi veya duyguyu anlatmak için kazandığı anlama mecaz anlam denir.
Örnek:
“Arkadaşının sözleri onu kırdı.”
Burada “kırmak”:
bir nesneyi parçalara ayırmak değildir.
Anlamı:
üzmek.
Bu nedenle mecazlı bir kullanımdır.
BAŞKA ÖRNEK
“Ece sıcak bir gülümsemeyle bizi karşıladı.”
“Sıcak” burada:
yüksek sıcaklığa sahip
anlamında değildir.
İçten, samimi ve dostça anlamında kullanılmıştır.
MECAZ ANLAM ANLATIMI ZENGİNLEŞTİRİR
“Çok üzüldü.”
yerine:
“Kalbi kırıldı.”
denebilir.
“Çok sevindi.”
yerine:
“İçi içine sığmadı.”
gibi ifadeler kullanılabilir.
Mecazlı kullanımlar anlatımı daha etkili ve canlı hâle getirebilir.
GERÇEK VE MECAZI KARŞILAŞTIRALIM
“Bardaktaki su sıcaktı.”
Sıcak:
gerçek anlam.
“Bizi sıcak bir biçimde karşıladı.”
Sıcak:
mecaz anlam.
“İnce ip hemen koptu.”
İnce:
gerçek anlam.
“Bu çok ince bir davranıştı.”
İnce:
nazik, düşünceli → mecaz anlam.
“Kara bir kedi gördüm.”
Kara:
renk → gerçek anlam.
“Kara haber herkesi üzdü.”
Kara:
kötü, üzücü → mecaz anlam.
TERİM ANLAM NEDİR?
Bilim, sanat, spor veya belirli bir meslek alanında özel bir kavramı karşılayan sözcüklere terim anlamlı sözcük denir.
Örneğin:
Matematik:
açı, üçgen, kesir, çarpım
Fen Bilimleri:
gezegen, kuvvet, devre
Müzik:
nota, ritim
Spor:
kaleci, penaltı
Dil bilgisi:
cümle, sözcük
TERİMİN ÖZELLİĞİ
Bir sözcüğün terim sayılması için belirli bir alan içinde özel bir kavramı karşılaması gerekir.
Örneğin:
“Üçgenin üç kenarı vardır.”
Üçgen:
matematik terimi.
“Devrede ampul yandı.”
Devre:
Fen Bilimleri alanında terim.
“Kaleci topu tuttu.”
Kaleci:
spor alanında terim.
HER DERS SÖZCÜĞÜ TERİM MİDİR?
Hayır.
Bir derste geçen her sözcük terim değildir.
Örneğin:
“Öğrenci üçgeni defterine çizdi.”
“defter”
matematik dersinde kullanılmış olsa da matematik terimi değildir.
“üçgen”
ise matematikte belirli bir kavramı karşılar.
AYNI SÖZCÜK FARKLI ANLAMDA KULLANILABİLİR
“Perdenin açısı değişti.”
Bu kullanım bağlama göre farklı olabilir.
“Açının ölçüsü 90 derecedir.”
Buradaki “açı” açık biçimde matematik terimidir.
Sözcüğün anlamını belirlerken cümlenin tamamına bakmalıyız.
METİNLE İLİŞKİ NEDİR?
Güncel TYMM’nin önemli noktası budur.
Yalnızca:
“Bu sözcük mecazdır.”
demek yeterli değildir.
Sözcüğün metne ne kattığını da açıklayabiliriz.
Örneğin:
“Dedenin sıcak sözleri çocuğun korkusunu azalttı.”
“Sıcak” sözcüğünün mecaz anlamı:
samimi, içten.
Metne katkısı:
Dedenin çocuğa güven ve yakınlık hissettirdiğini anlatır.
BAŞKA ÖRNEK
“Kapkara bulutlar gökyüzünü kaplamıştı.”
Burada “kapkara” doğrudan renk yoğunluğunu belirtiyorsa gerçek anlam alanında değerlendirilir.
“Yaşadığı olaydan sonra dünyası karardı.”
Buradaki “kararmak”:
gerçek ışık azalmasını değil, kişinin çok üzülmesini anlatır.
Bu yüzden mecazdır.
METİNDE BULALIM
“Ece’nin yüzü gülüyordu. Öğretmeni ona sıcak sözler söylemişti. Matematik dersinde ise açı konusunu öğrendiler.”
Gerçek anlamlı kullanım:
yüz
Mecaz anlamlı kullanım:
sıcak sözler
Terim anlamlı kullanım:
açı
Sınıflandırmadan sonra şu soruyu sorabiliriz:
Bu sözcükler metne ne katıyor?
ANLAM DEĞİŞTİRME ÇALIŞMASI
Sözcük:
soğuk
Gerçek:
“Su çok soğuktu.”
Mecaz:
“Arkadaşına soğuk davrandı.”
Sözcük:
keskin
Gerçek:
“Bıçak keskin.”
Mecaz:
“Keskin bir kokuyla karşılaştık.”
Sözcüğün cümlede ne anlattığını düşünmeliyiz.
TERİM KARTI
Sözcük:
Kullanıldığı alan:
Cümle:
Bu alanda hangi kavramı karşılıyor?
GERÇEK-MECAZ KARTI
Sözcük:
Cümle:
Bu cümledeki anlam:
□ Gerçek
□ Mecaz
□ Terim
Metne katkısı:
T.O.4.3.d’NİN TEMELİ
Güncel Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde öğrenciden:
gerçek anlamlı sözcükleri belirlemesi,
mecaz anlamlı sözcükleri belirlemesi,
terim anlamlı sözcükleri belirlemesi,
bu sözcüklerin metinle ilişkisini açıklaması
beklenmektedir.
Temel süreç:
METNİ OKU
↓
SÖZCÜĞÜ BELİRLE
↓
CÜMLEDEKİ ANLAMINI BUL
↓
GERÇEK / MECAZ / TERİM OLARAK SINIFLANDIR
↓
NEDENİNİ AÇIKLA
↓
METNE KATTIĞI ANLAMI BELİRLE
şeklindedir.
DOĞRU MU YANLIŞ MI?
“Bir sözcük her cümlede aynı anlamda kullanılır.”
Yanlış.
“Sıcak su ifadesinde sıcak gerçek anlamdadır.”
Doğru.
“Sıcak davranış ifadesinde sıcak mecaz anlam kazanabilir.”
Doğru.
“Üçgen matematik alanında bir terimdir.”
Doğru.
“Bir derste kullanılan her sözcük terimdir.”
Yanlış.
“4. sınıfta gerçek, mecaz ve terim anlamlı sözcüklerin metinle ilişkisi incelenir.”
Doğru.
ÖĞRENDİKLERİMİZİ HATIRLAYALIM
Gerçek anlam:
Sözcüğün temel anlamıyla ilişkilidir.
Mecaz anlam:
Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir anlam kazanmasıdır.
Terim anlam:
Bir bilim, sanat, spor veya uzmanlık alanındaki özel kavramı karşılar.
- sınıfta bu kavramları yalnızca tanımlamayız.
Metinde bulur,
sınıflandırır,
neden o anlamda kullanıldığını açıklar
ve metne kattığı anlamı belirleriz.
Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Gerçek, Mecaz ve Terim Anlam Konu Özeti; 4. sınıf öğrencilerinin sözcükleri bağlam içinde çözümleme, anlam türlerini ayırt etme ve metinle ilişkilerini açıklama çalışmalarında kullanılabilir.