4. Sınıf Fen Bilimleri Yer Kabuğunun Yapısı – Konu Özeti

4. sınıf Fen Bilimleri dersinin 1, 2. haftalarda işlenen “Yer Kabuğunun Yapısı” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.

4. Sınıf Fen Bilimleri Yer Kabuğunun Yapısı

4. Sınıf Fen Bilimleri Yer Kabuğunun Yapısı – Konu Özeti
5. Sınıf Fen Bilimleri Yer Kabuğunun Yapısı konusunda Dünya’nın yalnızca üzerinde yaşadığımız kara parçalarından oluşmadığını; hava, su, canlılar ve katı bölümlerden oluşan büyük ve karmaşık bir yapıya sahip olduğunu öğreniriz.

Güncel Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde bu konu “Dünya’nın Yapısı” başlığı altında ele alınır.

DÜNYA’NIN YAPISINI NASIL İNCELERİZ?

Dünya çok büyük olduğu için bütün yapısını doğrudan gözümüzle göremeyiz.

Bu nedenle bilim insanları:

gözlemlerden,

ölçümlerden,

bilimsel verilerden,

modellerden

yararlanır.

Biz de Dünya’nın yapısını anlamak için bilimsel modeller kullanabiliriz.

BİLİMSEL MODEL NEDİR?

Gerçek bir varlığı, sistemi veya olayı anlamamızı kolaylaştırmak için oluşturulan gösterime bilimsel model denir.

Örneğin Dünya modeli:

küre,

oyun hamuru,

kil,

karton,

dijital model

kullanılarak hazırlanabilir.

Ancak model:

Dünya’nın kendisi değildir.

Dünya’yı anlamamıza yardımcı olan bir temsildir.

DÜNYA’NIN YAPISINDA NELER BULUNUR?

Güncel 4. sınıf programında Dünya’nın yapısını açıklarken:

hava küre,

su küre,

canlı küre,

taş küre

kavramlarından yararlanılır.

Bunların yanında Dünya’nın iç yapısında:

manto,

dış çekirdek,

iç çekirdek

kavramları da model üzerinde gösterilir.

HAVA KÜRE

Dünya’yı çevreleyen gazların bulunduğu bölüme hava küre denir.

Hava küre:

soluduğumuz havanın bulunduğu,

bulutların oluşabildiği,

hava olaylarının gerçekleştiği

ortamla ilişkilidir.

Dünya’daki yaşam açısından hava küre çok önemlidir.

Hava:

gözümüzle her zaman görülmeyebilir

ancak:

varlığını hissedebiliriz.

Rüzgâr estiğinde hava hareketini fark edebiliriz.

SU KÜRE

Dünya üzerindeki suların oluşturduğu bölüme su küre denir.

Su küreye:

okyanuslar,

denizler,

göller,

akarsular,

yer altı suları,

buzullar

örnek verilebilir.

Dünya’daki su canlıların yaşamı için çok önemlidir.

Su küre yalnızca denizlerden oluşmaz.

Dünya üzerinde bulunan farklı su kaynakları su küreyle ilişkilidir.

CANLI KÜRE

Dünya üzerinde yaşamın bulunduğu alanların tümü canlı küre ile ilişkilidir.

Canlı kürede:

insanlar,

hayvanlar,

bitkiler,

mantarlar,

çok küçük canlılar

yer alabilir.

Canlı küre:

hava küre,

su küre,

taş küre

ile sürekli ilişki içindedir.

Örneğin:

Bir bitki toprağa tutunur.

Sudan yararlanır.

Havayla etkileşim kurar.

Bu nedenle Dünya’nın bölümleri birbirinden tamamen bağımsız değildir.

TAŞ KÜRE

Dünya’nın katı yapısı taş küre kavramıyla ilişkilidir.

Üzerinde yaşadığımız:

kara parçaları,

dağlar,

ovalar,

kayaçlar,

yer kabuğunun katı bölümleri

taş küreyle ilişkilidir.

Taş küre Dünya’nın dışarıdan gözlemleyebildiğimiz katı yapısını anlamamıza yardımcı olur.

YER KABUĞU NEDİR?

Yer kabuğu, Dünya’nın en dıştaki katı bölümüdür.

Biz:

evlerimizi,

okullarımızı,

yollarımızı

yer kabuğu üzerinde oluştururuz.

Dağlar,

ovalar,

kayaçlar,

toprak

yer kabuğuyla ilişkilidir.

Ancak güncel 4. sınıf TYMM’de konu yalnızca yer kabuğuyla sınırlandırılmaz.

Dünya’nın bütün yapısı model üzerinden ele alınır.

DÜNYA’NIN İÇ YAPISI

Dünya’nın iç bölümünü doğrudan göremeyiz.

Bilimsel bilgilerden ve modellerden yararlanarak Dünya’nın iç yapısını açıklayabiliriz.

Bu modelde:

manto,

dış çekirdek,

iç çekirdek

kavramları kullanılır.

MANTO

Yer kabuğunun altında bulunan geniş iç bölüm manto olarak adlandırılır.

Manto Dünya’nın iç yapısının önemli bir bölümüdür.

4. sınıfta mantonun ayrıntılı kimyasal yapısına girilmez.

Temel amaç:

Dünya’nın yalnızca gördüğümüz dış yüzeyden oluşmadığını

fark etmektir.

DIŞ ÇEKİRDEK

Dünya’nın daha iç bölümlerinden biri dış çekirdektir.

Dış çekirdek:

manto ile iç çekirdek

arasında bulunur.

Bu düzeyde dış çekirdeğin ayrıntılı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin ezberlenmesi temel hedef değildir.

İÇ ÇEKİRDEK

Dünya’nın merkezine en yakın bölüm iç çekirdektir.

Model oluştururken:

en içte iç çekirdek,

onun çevresinde dış çekirdek,

daha dışta manto

gösterilebilir.

DÜNYA’NIN KATMANLARINI MODELLEYELİM

Bir Dünya modeli oluştururken:

En dışta Dünya’nın yüzeyini,

Daha içte mantoyu,

Sonra dış çekirdeği,

Merkezde iç çekirdeği

gösterebiliriz.

Ayrıca modelde:

hava küre,

su küre,

canlı küre

ile Dünya’nın diğer bölümlerinin ilişkisini gösterebiliriz.

MODELİMİZ İLK BAŞTA MÜKEMMEL OLMAK ZORUNDA MI?

Hayır.

Güncel TYMM’nin önemli hedeflerinden biri budur.

Önce bildiklerimize dayanarak bir model oluşturabiliriz.

Daha sonra yeni bilgiler ve kanıtlar öğrendikçe:

modelimizi kontrol eder,

eksikleri belirler,

gerekirse değiştiririz.

Örneğin:

İlk modelimiz yalnızca kara ve sudan oluşabilir.

Yeni bilgi:

Dünya’nın hava küresi de var.

Modelimizi güncelleriz.

Yeni bilgi:

Dünya’nın iç kısmında manto ve çekirdek bulunuyor.

Modelimize bunları da ekleriz.

Böylece bilimsel modelimiz gelişir.

BİLİMDE MODELLER DEĞİŞEBİLİR Mİ?

Evet.

Yeni bilgiler ortaya çıktığında bilimsel modeller:

geliştirilebilir,

ayrıntılandırılabilir,

yeniden düzenlenebilir.

Bu durum bilimsel çalışmanın doğal bir parçasıdır.

DÜNYA’NIN BÖLÜMLERİ BİRBİRİYLE İLİŞKİLİDİR

Bir ormanı düşünelim.

Ağaç:

taş küre üzerindeki toprağa tutunur.

Su küreden gelen sudan yararlanır.

Hava küre ile etkileşim kurar.

Canlı kürenin bir parçasıdır.

Bu örnek Dünya’nın farklı bölümlerinin birbiriyle ilişkili olduğunu gösterir.

SU KÜRE VE CANLI KÜRE

Bir gölde:

su küre

ve:

canlı küre

bir aradadır.

Balıklar ve su bitkileri su ortamında yaşar.

TAŞ KÜRE VE CANLI KÜRE

Toprakta yaşayan:

karınca,

solucan,

bitki kökleri

taş küre ile canlı küre arasındaki ilişkiye örnek verilebilir.

HAVA KÜRE VE CANLI KÜRE

Kuşların uçtuğu,

insanların solunum yaptığı,

bitkilerin hava ile etkileşim kurduğu

ortam hava küreyle ilişkilidir.

DÜNYA MODELİ ETKİNLİĞİ

Malzemeler:

Farklı renklerde oyun hamurları

Karton

Etiketler

Önce:

Dünya’nın yapısıyla ilgili bildiklerimizi düşünelim.

Kendi modelimizi tasarlayalım.

Daha sonra yeni bilimsel bilgiler verildiğinde modelimizi yeniden düzenleyelim.

Model üzerinde:

Hava küre

Su küre

Canlı küre

Taş küre

Manto

Dış çekirdek

İç çekirdek

bölümlerini uygun biçimde göstermeye çalışalım.

MODEL KARTI

İlk modelimde bulunan bölümler:

Yeni öğrendiğim bilgi:

Modelime eklediğim bölüm:

Neden değiştirdim?

Son modelim:

FB.4.3.2’NİN TEMELİ

Öğrenciden:

Dünya’nın yapısını açıklamak için model önermesi,

Ön bilgi ve gözlemlerinden yararlanması,

Dünya’nın farklı bölümlerini modellemesi,

Yeni kanıtlarla modelini geliştirmesi,

Yaptığı değişiklikleri gerekçelendirmesi

beklenmektedir.

Temel süreç:

DÜNYA’NIN YAPISI HAKKINDA DÜŞÜN

↓

İLK MODELİNİ OLUŞTUR

↓

HAVA – SU – CANLI – TAŞ KÜREYİ İNCELE

↓

MANTO – DIŞ ÇEKİRDEK – İÇ ÇEKİRDEK BİLGİLERİNİ ÖĞREN

↓

YENİ KANITLARI DEĞERLENDİR

↓

MODELİNİ GÜNCELLE

↓

NEDEN DEĞİŞTİRDİĞİNİ AÇIKLA

şeklindedir.

DOĞRU MU YANLIŞ MI?

“Dünya yalnızca kara parçalarından oluşur.”

Yanlış.

“Dünya’nın çevresindeki hava hava küreyle ilişkilidir.”

Doğru.

“Denizler ve göller su küreyle ilişkilidir.”

Doğru.

“Canlıların bulunduğu alanlar canlı küreyle ilişkilidir.”

Doğru.

“Dünya’nın iç yapısında manto ve çekirdek bölümleri bulunur.”

Doğru.

“Bilimsel bir model yeni bilgiler geldiğinde değiştirilemez.”

Yanlış.

BOŞLUĞU TAMAMLAYALIM

Dünya’yı çevreleyen gazların bulunduğu bölüme ______ küre denir.

Cevap:

hava

Denizler ve göller ______ küreyle ilişkilidir.

Cevap:

su

Dünya’nın merkezine en yakın bölüm ______ çekirdektir.

Cevap:

iç

Dünya’nın yapısını anlamak için bilimsel ______ oluşturabiliriz.

Cevap:

model

ÖĞRENDİKLERİMİZİ HATIRLAYALIM

Güncel 4. sınıf Fen Bilimleri programında Dünya’nın yapısını:

hava küre,

su küre,

canlı küre,

taş küre

üzerinden inceleriz.

Dünya’nın iç yapısını:

manto,

dış çekirdek,

iç çekirdek

kavramlarıyla modelleyebiliriz.

Yer kabuğu Dünya’nın en dıştaki katı bölümüdür ancak güncel konu yalnızca yer kabuğunu ezberlemekle sınırlı değildir.

Asıl amaç:

Dünya’nın yapısını bilimsel bir modelle açıklamak ve yeni bilgiler geldiğinde modeli geliştirebilmektir.

Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Yer Kabuğunun Yapısı Konu Özeti; Dünya’nın yapısı, hava-su-canlı-taş küre, yer kabuğu, manto, dış çekirdek, iç çekirdek ve bilimsel model oluşturma çalışmalarında kullanılabilir.

Dünya’nın yapısını yalnızca ezberlemiyor; kendi modelimizi oluşturuyor, yeni bilimsel kanıtları değerlendiriyor ve modelimizi öğrendiklerimize göre geliştiriyoruz!