3. sınıf Türkçe Dil Bilgisi dersinin 1, 2, 3. haftalarda işlenen “Sözcükte Anlam Ve Bağlam” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.
Sözcükte Anlam Ve Bağlam Konu Özeti
Sözcükte Anlam Ve Bağlam Renkli Görsel
Sözcükte Anlam Ve Bağlam Siyah-Beyaz Görsel
3. Sınıf Türkçe Sözcükte Anlam ve Bağlam
Sözcükte Anlam ve Bağlam konusunda bilmediğimiz veya farklı anlamlarda kullanılabilen sözcüklerin anlamlarını, içinde bulundukları cümle ve metinden yararlanarak tahmin etmeyi öğreniriz.
SÖZCÜK NEDİR?
Dilimizde duygu, düşünce, varlık, hareket ve durumları anlatmak için kullandığımız anlamlı birimlere sözcük denir.
Örneğin:
okul
kitap
koşmak
mutlu
güzel
arkadaş
birer sözcüktür.
SÖZCÜĞÜN ANLAMI NASIL BULUNUR?
Bir sözcüğün anlamını öğrenmek için:
cümlenin tamamını okuyabiliriz,
önceki ve sonraki cümlelere bakabiliriz,
metnin konusundan yararlanabiliriz,
bildiğimiz diğer sözcüklerle ilişki kurabiliriz,
tahminimizi sözlükten kontrol edebiliriz.
BAĞLAM NEDİR?
Bir sözcüğün içinde kullanıldığı:
cümle,
paragraf,
metin
onun bağlamını oluşturur.
Bir sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını çoğu zaman bağlamdan anlayabiliriz.
ÖRNEK:
“Efe ağır çantayı taşımakta zorlandı.”
Burada “ağır” sözcüğü:
kütlesi fazla olan
anlamındadır.
“Arkadaşının ağır sözleri onu üzdü.”
Burada “ağır” sözcüğü:
kırıcı,
üzücü
anlamına gelmektedir.
Aynı sözcük farklı cümlelerde farklı anlamlara gelebilir.
BAĞLAMDAN ANLAM TAHMİNİ
Şu cümleyi okuyalım:
“Dışarıda sağanak başladı. Yağmur o kadar kuvvetliydi ki herkes kapalı bir yere koştu.”
“Sağanak” sözcüğünü bilmiyorsak:
yağmur,
kuvvetli,
kapalı yere koşmak
ipuçlarından anlamını tahmin edebiliriz.
Tahmin:
“Çok güçlü yağan yağmur.”
Bu tahmini daha sonra sözlükten kontrol edebiliriz.
TAHMİN RASTGELE YAPILMAZ
Bağlamdan anlam tahmini:
cümlenin verdiği ipuçlarına
dayanmalıdır.
Örneğin:
“Susuz kalan çiçeklerin yaprakları soldu ve aşağı doğru sarktı.”
“Solmak” sözcüğünün anlamını:
susuz kalmak,
yaprakların sarkması
ipuçlarından hareketle tahmin edebiliriz.
BAĞLAM İPUÇLARI NELERDİR?
Bir sözcüğün anlamını bulurken:
sözcüğün yanındaki diğer sözcükler,
cümlenin genel anlamı,
önceki cümle,
sonraki cümle,
metnin konusu,
verilen örnekler
bize yardımcı olabilir.
ÖRNEK İPUCU
“Bahçede çeşitli böcekler vardı: karıncalar, kelebekler ve uğur böcekleri.”
“Çeşitli” sözcüğünün:
farklı türlerden,
birden fazla çeşitte
anlamına geldiğini örneklerden anlayabiliriz.
AÇIKLAMA İPUCU
“Göçmen kuşlar, yılın belli zamanlarında başka bölgelere giden kuşlardır.”
Burada “göçmen” sözcüğünün anlamı cümlenin devamında açıklanmıştır.
KARŞITLIK İPUCU
“Ali çok neşeliydi ancak kardeşi üzgün görünüyordu.”
“Neşeli” sözcüğünü bilmiyorsak:
üzgün
sözcüğünün karşıtlığından yararlanabiliriz.
METNİN KONUSU DA BİZE YARDIMCI OLUR
Bir metin:
uzay,
gezegenler,
astronotlar
hakkındaysa metinde geçen bilinmeyen bir sözcüğün anlamını bu konuya göre tahmin etmek daha kolay olabilir.
AYNI SÖZCÜĞÜN FARKLI ANLAMLARI
Bazı sözcükler farklı cümlelerde farklı anlamlarda kullanılabilir.
Örneğin:
“Tatlı elmayı çok seviyorum.”
Burada “tatlı”:
şekerli tada sahip.
“Tatlı bir çocuk bize gülümsedi.”
Burada “tatlı”:
sevimli.
“Tatlı sözleri herkesi mutlu etti.”
Burada “tatlı”:
hoş ve güzel.
BAĞLAMA BAKMADAN ANLAMI BELİRLEYEBİLİR MİYİZ?
Her zaman hayır.
Örneğin “yüz” sözcüğünü düşünelim.
“Yüzünü yıkadı.”
Burada:
insanın yüzü.
“Havuzda yüzdü.”
Burada:
yüzmek eylemi.
“Yüz kitap okudu.”
Burada:
100 sayısı.
Bu nedenle sözcüğün anlamını cümle içinde değerlendirmek gerekir.
“İNCE” SÖZCÜĞÜ
“İnce bir ip kullandı.”
Kalın olmayan.
“İnce bir ses duyduk.”
Tiz veya hafif.
“İnce davranışın için teşekkür ederim.”
Nazik ve düşünceli.
Bağlam değiştikçe sözcüğün anlamı da değişebilir.
SÖZCÜĞÜN ANLAMINI TAHMİN ETME ADIMLARI
- Bilmediğim sözcüğü belirlerim.
- Sözcüğün bulunduğu cümleyi tekrar okurum.
- Önceki ve sonraki cümleleri incelerim.
- Metnin konusunu düşünürüm.
- Sözcüğün anlamını tahmin ederim.
- Tahminimi yazarım.
- Gerekirse sözlükten kontrol ederim.
SÖZLÜK NASIL KULLANILIR?
Tahmin yaptıktan sonra sözcüğü sözlükte arayabiliriz.
Bir sözcüğün sözlükte birden fazla anlamı bulunabilir.
Cümlemize uygun olan anlamı seçmeliyiz.
Örneğin:
“Kol” sözcüğü sözlükte farklı anlamlara sahip olabilir.
“Kolum ağrıyor.”
cümlesinde insanın vücut bölümü anlamındadır.
“Koltuk iki kolluydu.”
cümlesinde ise eşyanın bir bölümü anlamına gelir.
SÖZLÜKTEKİ İLK ANLAM HER ZAMAN DOĞRU MUDUR?
Hayır.
Sözlükte sözcüğün birden fazla anlamı olabilir.
Doğru anlam:
cümlenin bağlamına
uygun olan anlamdır.
KENDİ CÜMLEMİZİ KURALIM
Sözcük:
“parlak”
Cümle:
“Gökyüzündeki parlak yıldızları izledik.”
Başka cümle:
“Ece çok parlak bir fikir buldu.”
İki cümlede “parlak” farklı anlamlarda kullanılmıştır.
BAĞLAMA UYGUN SÖZCÜK SEÇME
“Yağmur başladığı için şemsiyesini ______.”
Boşluğa:
açtı
sözcüğü uygundur.
“Yağmur başladığı için şemsiyesini yedi.”
uygun değildir.
Çünkü sözcük cümlenin bağlamına uymamaktadır.
SÖZCÜKLERİ YERİNDE KULLANMA
Güncel program öğrencinin yalnızca anlam tahmini yapmasını değil, öğrendiği sözcükleri konuşma ve yazılarında:
doğru,
yerinde,
anlamına uygun
kullanmasını da destekler.
Örneğin yeni öğrendiğimiz:
“özenli”
sözcüğünü:
“Ödevini çok özenli hazırladı.”
cümlesinde doğru kullanabiliriz.
BAĞLAM ÇALIŞMA KARTI
Sözcük:
Cümle:
Cümledeki ipuçları:
Tahmin ettiğim anlam:
Sözlükte bulduğum anlam:
Tahminim doğru muydu?
Yeni cümlem:
DOĞRU MU YANLIŞ MI?
“Bir sözcük her cümlede aynı anlamda kullanılır.”
Yanlış.
“Cümlenin tamamı sözcüğün anlamını tahmin etmemize yardımcı olabilir.”
Doğru.
“Bağlamdan anlam tahmini yaparken metnin konusu kullanılabilir.”
Doğru.
“Tahminimizi sözlükten kontrol edebiliriz.”
Doğru.
“Sözlükteki ilk anlamı her cümle için seçmeliyiz.”
Yanlış.
“Yeni öğrendiğimiz sözcüğü cümlede kullanmak anlamını pekiştirir.”
Doğru.
BOŞLUĞU TAMAMLAYALIM
Bir sözcüğün içinde bulunduğu cümle ve metne ______ denir.
Cevap:
bağlam
Bilmediğimiz bir sözcüğün anlamını önce ______ edebiliriz.
Cevap:
tahmin
Tahminimizi kontrol etmek için ______ kullanabiliriz.
Cevap:
sözlük
T.Y.3.2.b’NİN TEMELİ
Güncel Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde öğrenciden:
bir sözcüğün anlamını bağlamdan yararlanarak tahmin etmesi,
tahminini yazması,
sözcükleri anlamına uygun kullanması
beklenmektedir.
Temel süreç:
SÖZCÜĞÜ BELİRLE
↓
CÜMLEYİ OKU
↓
METİNDEKİ İPUÇLARINI BUL
↓
ANLAMI TAHMİN ET
↓
TAHMİNİNİ YAZ
↓
SÖZLÜKTEN KONTROL ET
↓
SÖZCÜĞÜ YENİ BİR CÜMLEDE KULLAN
şeklindedir.
ÖĞRENDİKLERİMİZİ HATIRLAYALIM
Sözcüklerin anlamını belirlerken bağlam önemlidir.
Bir sözcüğün anlamını:
cümleden,
metinden,
konudan,
diğer sözcüklerden
yararlanarak tahmin edebiliriz.
Daha sonra tahminimizi sözlükten kontrol ederiz.
Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Sözcükte Anlam ve Bağlam Konu Özeti; bağlamdan anlam tahmini, sözlük kullanımı ve sözcükleri cümlede doğru kullanma çalışmalarında kullanılabilir.
Sözcüğün anlamını ezberlemek yerine cümlenin verdiği ipuçlarını keşfediyor, tahminimizi gerekçelendiriyor ve öğrendiğimiz sözcükleri kendi cümlelerimizde doğru kullanıyoruz!