4. sınıf Fen Bilimleri dersinin 3, 4, 5. haftalarda işlenen “Dünyamızın Hareketleri” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.
Dünyamızın Hareketleri Konu Özeti
Dünyamızın Hareketleri Renkli Görsel
Dünyamızın Hareketleri Siyah-Beyaz Görsel
4. Sınıf Fen Bilimleri Dünyamızın Hareketleri
- Sınıf Fen Bilimleri Dünyamızın Hareketleri – Konu Özeti
- Sınıf Fen Bilimleri Dünyamızın Hareketleri konusunda Dünya’nın hareketsiz olmadığını, kendi ekseni çevresinde döndüğünü ve Güneş’in çevresinde dolandığını öğreniriz.
DÜNYA HAREKET EDER Mİ?
Evet.
Dünya uzayda sürekli hareket eder.
Dünya’nın temel iki hareketi vardır:
Dönme
Dolanma
Bu iki hareket birbirinden farklıdır.
DÖNME HAREKETİ
Dünya’nın kendi ekseni çevresindeki hareketine dönme hareketi denir.
Bu hareket:
günlük hareket
olarak da adlandırılır.
Dünya kendi ekseni çevresindeki dönüşünü yaklaşık:
24 saatte
tamamlar.
Bu süre:
1 gün
olarak kabul edilir.
DÜNYA’NIN EKSENİ NEDİR?
Dünya’nın merkezinden geçtiği düşünülen hayalî çizgiye Dünya’nın ekseni denir.
Dünya:
bu eksen çevresinde
dönme hareketi yapar.
Bu eksen gerçek bir çubuk değildir.
Dünya’nın hareketini açıklamak için kullandığımız hayalî bir çizgidir.
DÖNME HAREKETİNİN SONUCU
Dünya’nın Güneş’e dönük tarafında:
gündüz
yaşanırken,
Güneş’e dönük olmayan tarafında:
gece
yaşanır.
Dünya dönmeye devam ettikçe bölgelerin Güneş’e göre konumu değişir.
Bu nedenle:
gece ve gündüz
birbirini takip eder.
GÜNEŞ DÜNYA’NIN ÇEVRESİNDE Mİ DÖNÜYOR?
Gün içinde Güneş’in:
doğudan yükseliyor,
gökyüzünde ilerliyor,
batıda kayboluyor
gibi görünmesi bizi yanıltabilir.
Bu görünür hareketin temel nedeni Dünya’nın kendi ekseni çevresinde dönmesidir.
Bu nedenle gökyüzündeki görünüş ile gerçek hareketi ayırt etmek önemlidir.
GÖLGE GÖZLEMİ
Dünya’nın hareketine ilişkin günlük gözlemlerimizden biri gölgedir.
Sabah,
öğle,
akşam
aynı cismin gölgesini gözlemlediğimizde:
gölgenin yönünün,
gölgenin uzunluğunun
değişebildiğini görürüz.
Bu gözlemler Dünya-Güneş ilişkisini düşünmemize yardımcı olur.
GECE VE GÜNDÜZ MODELİ
Bir feneri:
Güneş
olarak düşünelim.
Bir küreyi:
Dünya
olarak kullanalım.
Fener sabit tutulurken küreyi kendi ekseni çevresinde döndürelim.
Işığa dönük yüz:
aydınlık
olur.
Diğer yüz:
karanlık
kalır.
Bu model gece ve gündüz oluşumunu anlamamıza yardımcı olur.
MODEL GERÇEĞİN KENDİSİ DEĞİLDİR
Fener:
gerçek Güneş değildir.
Küre:
gerçek Dünya değildir.
Bu araçlar gerçek olayı daha kolay anlamamızı sağlayan modellerdir.
DOLANMA HAREKETİ
Dünya’nın Güneş çevresindeki hareketine:
dolanma hareketi
denir.
Bu hareket:
yıllık hareket
olarak da adlandırılır.
Dünya’nın Güneş çevresindeki bir tam dolanımı:
1 yıl
ile ilişkilidir.
DÖNME VE DOLANMA AYNI ŞEY DEĞİLDİR
Dönme:
Dünya’nın kendi ekseni çevresinde yaptığı harekettir.
Dolanma:
Dünya’nın Güneş’in çevresinde yaptığı harekettir.
Dönme → Günlük hareket
Dolanma → Yıllık hareket
Dünya bu iki hareketi aynı anda yapar.
DÜNYA DÖNERKEN AYNI ZAMANDA DOLANIR
Dünya:
kendi ekseni çevresinde dönerken
aynı zamanda:
Güneş’in çevresinde dolanır.
Bu nedenle Dünya uzayda tek bir hareket yapmaz.
DÖNME İLE GÜN ARASINDAKİ İLİŞKİ
Dünya bir tam dönüş yaptığında:
yaklaşık 24 saat
geçer.
Bu süre:
bir gün
olarak adlandırılır.
DOLANMA İLE YIL ARASINDAKİ İLİŞKİ
Dünya’nın Güneş çevresinde bir tam dolanması:
bir yıl
olarak ifade edilir.
Bu nedenle yıl kavramı Dünya’nın yıllık hareketiyle ilişkilidir.
MEVSİMLER
Dünya’nın Güneş çevresindeki dolanma hareketinin mevsimlerin oluşumuyla ilişkisi vardır.
Dünya dolanırken yıl boyunca Güneş’ten aldığı ışığın geliş koşullarında değişiklikler gözlenir.
Bu durum:
ilkbahar,
yaz,
sonbahar,
kış
mevsimleriyle ilişkilidir.
- sınıf düzeyinde temel amaç dolanma hareketi ile yıllık değişimler arasında ilişki kurmaktır.
“DÜNYA DOLANDIĞI İÇİN TEK BAŞINA MEVSİMLER OLUŞUR” DEMEK YETERLİ Mİ?
Mevsimler Dünya-Güneş sistemindeki birden fazla özelliğin sonucudur.
Bu sınıf düzeyinde ayrıntılı astronomik açıklamaya girilmeden:
Dünya’nın Güneş çevresindeki dolanma hareketinin mevsimlerin oluşumunda etkili olduğu
öğrenilir.
GÖZLEMLERİMİZİ KULLANALIM
Şunları gözlemleyebiliriz:
Güneş günün farklı saatlerinde farklı yerde görünür.
Gölge yönü değişebilir.
Gece ve gündüz birbirini izler.
Mevsimler yıl içinde değişir.
Bu gözlemleri Dünya’nın hareketleriyle ilişkilendirebiliriz.
ÖNCEKİ DENEYİMLERDEN ÇIKARIM YAPMA
Örneğin:
Her sabah Güneş’in doğduğu,
her akşam battığı
gibi bir görünüm gözlemliyoruz.
Ancak bilimsel model bize:
Dünya’nın kendi ekseni çevresinde döndüğünü
gösteriyor.
Bu bilgiler birlikte değerlendirilerek bilimsel çıkarım yapılabilir.
DÖNME MODELİ
Bir öğrenci Dünya’yı temsil etsin.
Olduğu yerde kendi çevresinde dönsün.
Bu:
dönme
hareketini temsil eder.
DOLANMA MODELİ
Ortada Güneş’i temsil eden bir öğrenci bulunsun.
Dünya’yı temsil eden öğrenci:
Güneş’in çevresinde hareket etsin.
Bu:
dolanma
hareketini temsil eder.
İKİ HAREKETİ BİRLİKTE MODELLEYELİM
Dünya’yı temsil eden öğrenci:
kendi çevresinde dönerken
aynı zamanda:
Güneş’i temsil eden öğrencinin çevresinde dolanabilir.
Böylece Dünya’nın iki hareketi aynı anda yaptığı modellenebilir.
BİLİM İNSANLARI VE DÜNYA’NIN HAREKETLERİ
İnsanlar geçmişte Dünya ve gökyüzü hakkında farklı düşüncelere sahipti.
Gözlemler ve bilimsel çalışmalar geliştikçe Dünya’nın hareketlerine ilişkin bilgilerimiz de gelişti.
Güncel programda:
Biruni,
Ali Kuşçu,
Uluğ Bey,
Galileo Galilei,
Nicolaus Copernicus
gibi bilim insanlarının Dünya ve gökyüzüyle ilgili çalışmalarına değinilebilir.
Bilimde:
gözlem,
kanıt,
model,
sorgulama
önemlidir.
DÜNYA’NIN HAREKETLERİ KARTI
Hareketin adı:
□ Dönme
□ Dolanma
Neyin çevresinde?
İlişkili zaman:
Gözlediğimiz sonuç:
Kullandığım kanıt veya model:
FB.4.3.3’ÜN TEMELİ
Öğrenciden:
Dünya’nın hareketleriyle ilgili önceki gözlem ve deneyimlerini ilişkilendirmesi,
Dünya’nın dönme ve dolanma hareketlerini ayırt etmesi,
Modellerden ve gözlemlerden çıkarım yapması,
Dönmenin gece ve gündüzle ilişkisini açıklaması,
Dolanmanın yıl ve mevsimsel değişimlerle ilişkisini kurması,
Dünya’nın hareketlerinin sonuçları hakkında yargıda bulunması
beklenmektedir.
Temel süreç:
GÖZLEM YAP
↓
ÖNCEKİ DENEYİMLERİNİ HATIRLA
↓
MODELİ İNCELE
↓
DÖNME VE DOLANMAYI AYIRT ET
↓
GÖZLEM VERİSİNDEN ÇIKARIM YAP
↓
HAREKETİN SONUÇLARINI AÇIKLA
↓
TAHMİNİNİ VE ÇIKARIMINI KONTROL ET
şeklindedir.
DOĞRU MU YANLIŞ MI?
“Dünya kendi ekseni çevresinde döner.”
Doğru.
“Dünya Güneş’in çevresinde dolanır.”
Doğru.
“Dönme ve dolanma aynı harekettir.”
Yanlış.
“Dünya’nın dönmesi gece ve gündüzle ilişkilidir.”
Doğru.
“Dünya bir tam dönüşünü yaklaşık bir günde tamamlar.”
Doğru.
“Dünya’nın bir tam dolanımı yıl kavramıyla ilişkilidir.”
Doğru.
BOŞLUĞU TAMAMLAYALIM
Dünya’nın kendi ekseni çevresindeki hareketine ______ denir.
Cevap:
dönme
Dünya’nın Güneş çevresindeki hareketine ______ denir.
Cevap:
dolanma
Dünya’nın dönme hareketi yaklaşık ______ saatte tamamlanır.
Cevap:
24
Dünya’nın bir tam dolanımı ______ ile ilişkilidir.
Cevap:
1 yıl
ÖĞRENDİKLERİMİZİ HATIRLAYALIM
Dünya iki temel hareket yapar:
Dönme
ve:
Dolanma.
Dönme:
Dünya’nın kendi ekseni çevresindeki günlük hareketidir.
Dolanma:
Dünya’nın Güneş çevresindeki yıllık hareketidir.
Dünya’nın dönmesi:
gece ve gündüzün oluşmasıyla,
dolanması:
yıl ve mevsimlerle ilgili değişimlerle
ilişkilidir.
Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Dünyamızın Hareketleri Konu Özeti; dönme-dolanma, gece-gündüz, gün-yıl, Dünya-Güneş modeli, gözlem ve bilimsel çıkarım çalışmalarında kullanılabilir.
Dünya’nın hareketlerini yalnızca ezberlemiyor; günlük gözlemlerimizi bilimsel modellerle karşılaştırıyor ve dönme ile dolanmanın sonuçlarını kanıtlardan hareketle açıklıyoruz!