4. sınıf Fen Bilimleri dersinin 6, 7, 8, 9, 10, 11. haftalarda işlenen “Besinler Ve Özellikleri” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.
Besinler Ve Özellikleri Konu Özeti
Besinler Ve Özellikleri Renkli Görsel
Besinler Ve Özellikleri Siyah-Beyaz Görsel
4. Sınıf Fen Bilimleri Besinler ve Özellikleri
- Sınıf Fen Bilimleri Besinler ve Özellikleri – Konu Özeti
- Sınıf Fen Bilimleri Besinler ve Özellikleri konusunda yediğimiz besinlerin farklı içeriklere sahip olduğunu, bu içeriklerin vücudumuzda farklı işlevlere katkı sağladığını ve sağlıklı yaşam için dengeli beslenmenin önemli olduğunu öğreniriz.
BESİN NEDİR?
Yaşamımızı sürdürebilmek için tükettiğimiz yiyecek ve içecekler beslenmemizin bir parçasıdır.
Besinlerde farklı miktarlarda:
karbohidrat,
protein,
yağ,
su,
vitamin,
mineral
bulunabilir.
Her besin yalnızca tek bir içerikten oluşmak zorunda değildir.
BİR BESİNDE BİRDEN FAZLA İÇERİK BULUNABİLİR
Örneğin bir besinde:
protein,
yağ,
su,
vitamin,
mineral
birlikte bulunabilir.
Bu nedenle:
“Ekmek yalnızca karbohidrattır.”
veya:
“Yumurta yalnızca proteindir.”
gibi kesin ifadeler kullanmak yerine:
“Bu besin belirli bir içerik bakımından öne çıkabilir.”
demek daha uygundur.
KARBOHİDRAT
Karbohidratlar vücudumuzun enerji ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlayan besin içeriklerindendir.
Karbohidrat bakımından öne çıkabilen besinlere:
ekmek,
pirinç,
makarna,
patates,
tahıllar
örnek verilebilir.
Ancak bu besinlerin yalnızca karbohidrattan oluşmadığını unutmamalıyız.
PROTEİN
Proteinler:
büyüme,
gelişme,
vücuttaki yapıların korunması ve yenilenmesi
ile ilişkilidir.
Protein bakımından öne çıkabilen besinlere:
yumurta,
et,
balık,
süt ve süt ürünleri,
mercimek,
nohut,
fasulye
gibi örnekler verilebilir.
YAĞ
Yağlar da vücudumuz için önemli besin içeriklerindendir.
Yağlar enerji sağlanmasına katkı sağlayabilir.
Bazı besinlerde yağ miktarı daha yüksektir.
Örneğin:
zeytinyağı,
ceviz,
fındık,
bazı tohumlar
yağ bakımından öne çıkabilir.
Ancak yağ içeren besinlerin de uygun miktarlarda tüketilmesi gerekir.
SU
Su yaşam için gereklidir.
Vücudumuzun önemli bir bölümünde su bulunur.
Su:
vücuttaki birçok yaşamsal sürece,
maddelerin taşınmasına,
vücut dengesinin korunmasına
katkı sağlar.
Su yalnızca bardaktan içtiğimiz suda bulunmaz.
Sebze,
meyve,
çorba,
süt
gibi besinlerde de su bulunabilir.
VİTAMİNLER
Vitaminler vücudumuzun sağlıklı çalışmasını destekleyen besin içerikleridir.
Farklı besinlerde farklı vitaminler bulunabilir.
Sebze ve meyveler vitamin açısından önemli kaynaklar arasında yer alabilir.
Ancak:
“Vitamin yalnızca sebze ve meyvelerde vardır.”
demek doğru değildir.
Farklı besinlerde çeşitli vitaminler bulunabilir.
MİNERALLER
Mineraller de vücudun sağlıklı işleyişinde önemli rol oynar.
Farklı besinler farklı mineraller içerebilir.
Örneğin:
süt ve süt ürünleri,
sebzeler,
meyveler,
baklagiller,
çeşitli doğal besinler
farklı mineral içeriklerine sahip olabilir.
BÜTÜN BESİNLERDE AYNI VİTAMİN VE MİNERAL Mİ VARDIR?
Hayır.
Besinlerin:
vitamin türleri,
mineral içerikleri,
miktarları
birbirinden farklı olabilir.
Güncel program öğrencinin farklı besinleri araştırmasını ve:
ortak,
ortak olmayan
özellikleri belirleyerek genelleme yapmasını ister.
BESİN İÇERİĞİNİ DENEYLE ARAŞTIRMA
- sınıfta yalnızca:
“Bu besinde yağ vardır.”
diye ezberlemeyiz.
Besin içeriklerini belirlemek amacıyla güvenli deneyler tasarlayabiliriz.
Örneğin:
besinin suyunu gözlemlemek,
besini uygun kâğıda sürerek yağ izi oluşup oluşmadığını incelemek,
öğretmen gözetiminde uygun ayıraçlarla bazı içerikleri araştırmak
mümkündür.
Ancak deneylerde yalnızca öğretmen tarafından hazırlanmış ve güvenli olduğu belirtilmiş malzemeler kullanılmalıdır.
BESİN DENEYİNDE GÜVENLİK
Deney amacıyla kullanılan maddeler:
tadılmamalı,
izinsiz koklanmamalı,
göze veya cilde temas ettirilmemelidir.
Kimyasal ayıraç kullanılan etkinlikler:
öğretmen kontrolünde
gerçekleştirilmelidir.
DENEY TASARLAMA
Araştırma sorusu:
“Bu besinde yağ bulunduğunu nasıl gözlemleyebiliriz?”
Tahmin:
“Besini kâğıda sürdüğümüzde kalıcı yağlı bir iz oluşabileceğini düşünüyorum.”
Uygulama:
Öğretmen yönergesine göre deney yapılır.
Veri:
Kâğıtta oluşan değişiklik kaydedilir.
Sonuç:
Veri yorumlanır.
Bu süreç bilimsel deney yapma becerisini geliştirir.
VERİLERİ KAYDET
Besin | Gözlem | Çıkarım
Ceviz | Kâğıtta yağlı iz | Yağ içeriği bulunabilir
Salatalık | Suyu gözlendi | Su içeriği yüksektir
Başka örnek | ______ | ______
Bu tablo deney verilerini karşılaştırmamızı sağlar.
ETİKET OKUMA
Paketli ürünlerin üzerindeki bilgiler incelenebilir.
Etikette:
ürünün adı,
içindekiler,
besin değerleri,
saklama bilgileri,
son tüketim/tavsiye edilen tüketim bilgileri
gibi bölümler bulunabilir.
Etiket okumak bilinçli seçim yapmamıza yardımcı olur.
PAKETLİ ÜRÜNLERDE DİKKAT
Paketli,
hazır,
dondurulmuş
ürünler tüketilirken:
ürünün saklama koşulları,
ambalajın durumu,
etiket bilgileri,
tüketim tarihleri
dikkate alınmalıdır.
Taze sebze ve meyvelerin uygun mevsimde tüketilmesine de önem verilebilir.
DENGELİ BESLENME
Sağlıklı beslenme:
yalnızca tek bir besin türünü çok fazla tüketmek
anlamına gelmez.
Farklı besin içeriklerini uygun miktarlarda içeren bir beslenme düzeni önemlidir.
Örneğin yalnızca protein içeren besinlere ağırlık vermek veya yalnızca karbohidrat tüketmek dengeli beslenme değildir.
DÜZENLİ BESLENME
Öğünlerin:
düzenli,
ihtiyaca uygun,
çeşitli
olması sağlıklı yaşamı destekleyebilir.
SAĞLIKLI YAŞAM VE BESLENME
Sağlıklı yaşam yalnızca beslenmeden oluşmaz.
Ayrıca:
uygun fiziksel etkinlik,
yeterli uyku,
temizlik,
su tüketimi,
sağlıklı günlük alışkanlıklar
da önemlidir.
Beslenme bu bütünün önemli parçalarından biridir.
BESİNLERİN İŞLEVLERİNİ KARŞILAŞTIRALIM
Karbohidratlar:
Enerji ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlar.
Proteinler:
Büyüme, gelişme ve yapıların korunmasıyla ilişkilidir.
Yağlar:
Enerji sağlama ve vücudun bazı işlevleriyle ilişkilidir.
Su:
Yaşamsal süreçler için gereklidir.
Vitamin ve mineraller:
Vücudun sağlıklı çalışmasını destekler.
Bu işlevler basitleştirilmiş 4. sınıf düzeyinde ele alınmalıdır.
Ayrıntılı biyokimyasal yapılara girilmez.
BESİNLERİ “ENERJİ VERİCİ – YAPICI – DÜZENLEYİCİ” DİYE TEK KUTUYA KOYMAK YETERLİ Mİ?
Güncel TYMM’nin yaklaşımı daha geniştir.
Öğrencinin:
besin içeriklerini deneyle incelemesi,
işlevlerle sağlık arasındaki neden-sonuç ilişkisini kurması,
değişkenleri değerlendirmesi,
uygun bir beslenme önerisi oluşturması
beklenir.
Bu nedenle yalnızca ezber sınıflaması yeterli değildir.
MENÜ OLUŞTURALIM
Bir günlük örnek menü hazırlarken:
farklı besin gruplarının bulunmasına,
çeşitliliğe,
uygun porsiyonlara,
mevsiminde ürünlere
dikkat edebiliriz.
Ancak kişiye özel beslenme planları sağlık uzmanlarının alanıdır.
Sınıf etkinliğinde amaç:
çeşitlilik ve denge kavramını
anlamaktır.
HİPOTEZ OLUŞTURMA
Problem:
“Her gün yalnızca aynı besini tüketmek dengeli beslenme midir?”
Ön bilgi:
Farklı besinler farklı içerikler taşır.
Neden-sonuç:
Vücudumuz farklı besin içeriklerine ihtiyaç duyar.
Hipotez:
“Farklı besinleri uygun miktarlarda içeren çeşitli bir beslenme düzeni sağlıklı yaşamı daha iyi destekler.”
Bu düşünce araştırma ve kanıtlarla değerlendirilir.
BESİN İÇERİĞİ ARAŞTIRMA KARTI
Besinin adı:
Tahmin ettiğim içerik:
Yaptığım deney/gözlem:
Topladığım veri:
Sonuç:
Başka hangi içerikleri olabilir?
BESİN ETİKETİ KARTI
Ürünün adı:
İçindekiler:
Belirtilen besin içerikleri:
Vitamin/mineral bilgisi:
Tüketirken dikkat edilecek bilgi:
FB.4.2.1 – FB.4.2.3’ÜN TEMELİ
Öğrenciden:
Protein, karbohidrat, yağ ve suyu ayırt etmeye yönelik deney tasarlaması,
Deney verilerini analiz etmesi,
Vitamin ve mineraller hakkında bilgi toplaması,
Besinler arasındaki ortak ve farklı özellikleri belirlemesi,
Besinlerin vitamin ve/veya mineral içerdiğine ilişkin genelleme yapması,
Besin içerikleri ile vücuttaki işlevleri arasında ilişki kurması,
Sağlıklı yaşamla beslenme ilişkisine yönelik hipotez geliştirmesi
beklenmektedir.
Temel süreç:
BESİNİ İNCELE
↓
İÇERİĞİ HAKKINDA TAHMİN YAP
↓
GÜVENLİ DENEY TASARLA
↓
VERİ TOPLA
↓
VERİLERİ ANALİZ ET
↓
VİTAMİN VE MİNERALLERİ ARAŞTIR
↓
BESİNLERİ KARŞILAŞTIR
↓
İŞLEV – SAĞLIK İLİŞKİSİ KUR
↓
HİPOTEZ OLUŞTUR
şeklindedir.
DOĞRU MU YANLIŞ MI?
“Bir besinde birden fazla besin içeriği bulunabilir.”
Doğru.
“Protein yalnızca tek bir besinde bulunur.”
Yanlış.
“Su farklı besinlerin içinde bulunabilir.”
Doğru.
“Vitamin ve mineraller yalnızca bir çeşit besinde bulunur.”
Yanlış.
“Besin içeriklerini araştırmak için deney yapılabilir.”
Doğru.
“Sağlıklı beslenme yalnızca tek bir besinden çok fazla tüketmektir.”
Yanlış.
“Paketli ürünlerin etiketlerini incelemek bilinçli tüketim için yararlıdır.”
Doğru.
BOŞLUĞU TAMAMLAYALIM
Enerji ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlayan içeriklerden biri ______tır.
Cevap:
karbohidrat
Büyüme ve gelişmeyle ilişkili içeriklerden biri ______dir.
Cevap:
protein
Yaşam için gerekli temel maddelerden biri ______dur.
Cevap:
su
Besinlerde ______ ve mineraller bulunabilir.
Cevap:
vitamin
ÖĞRENDİKLERİMİZİ HATIRLAYALIM
Besinlerde:
karbohidrat,
protein,
yağ,
su,
vitamin,
mineral
bulunabilir.
Bir besin birden fazla içerik taşıyabilir.
- sınıfta:
protein,
karbohidrat,
yağ,
su
içeriğini ayırt etmek için deney yaparız.
Vitamin ve mineraller hakkında bilgi toplar ve genelleme yaparız.
Besinlerin işlevlerini sağlıklı yaşamla ilişkilendiririz.
Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Besinler ve Özellikleri Konu Özeti; besin içerikleri, karbohidrat-protein-yağ-su, vitamin-mineral, deney, veri analizi, etiket okuma, dengeli beslenme ve sağlıklı yaşam çalışmalarında kullanılabilir.
Besinleri yalnızca isimlerine göre sınıflandırmıyor; içeriklerini deney ve araştırmayla inceliyor, verileri karşılaştırıyor ve sağlıklı yaşamla besinlerin işlevleri arasında bilimsel ilişkiler kuruyoruz!