3. Sınıf Fen Bilimleri Duyu Organlarının İşlevleri – Konu Özeti

3. sınıf Fen Bilimleri dersinin 6, 7, 8. haftalarda işlenen “Duyu Organlarının İşlevleri” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.

3. Sınıf Fen Bilimleri Duyu Organlarının İşlevleri

3. Sınıf Fen Bilimleri Duyu Organlarının İşlevleri – Konu Özeti

Duyu Organlarının İşlevleri konusunda çevremizdeki ışık, ses, koku, tat ve dokunma gibi uyaranları nasıl algıladığımızı, duyu organlarımızın işlevlerini ve diğer canlıların çevrelerini farklı yollarla nasıl algıladığını öğreniriz.

ÇEVREMİZİ NASIL ALGILARIZ?

Çevremizde sürekli farklı uyaranlar bulunur.

Örneğin:

ışık,

ses,

koku,

tat,

sıcaklık,

soğukluk,

dokunma

gibi.

Duyu organlarımız bu uyaranları fark etmemize yardımcı olur.

UYARAN NEDİR?

Canlıda bir tepki oluşmasına neden olabilecek çevresel değişikliklere uyaran denebilir.

Örneğin:

parlak ışık,

yüksek ses,

bir yiyeceğin kokusu,

sıcak bir yüzey,

soğuk hava

birer uyaran olabilir.

BEŞ DUYU ORGANIMIZ

Temel duyu organlarımız:

göz,

kulak,

burun,

dil,

deri

olarak sıralanır.

GÖZ

Göz görme organımızdır.

Gözümüz sayesinde:

renkleri,

şekilleri,

hareketleri,

büyüklükleri,

çevremizdeki varlıkları

algılayabiliriz.

Örneğin:

Bir elmanın kırmızı olduğunu gözümüzle algılarız.

GÖZÜMÜZ IŞIĞA DUYARLIDIR

Çevremizdeki varlıkları görebilmemiz için ışık önemlidir.

Çok karanlık ortamlarda nesneleri görmek zorlaşır.

Çok güçlü ışığa doğrudan bakmak ise göz sağlığı için zararlı olabilir.

KULAK

Kulak işitme organımızdır.

Kulaklarımız sayesinde:

konuşmaları,

müziği,

doğa seslerini,

araç seslerini

duyabiliriz.

Seslerin:

yüksek,

alçak,

yakın,

uzak

olması algımızı etkileyebilir.

SES BİZE BİLGİ VEREBİLİR

Görmediğimiz bir aracın yaklaştığını:

sesinden

fark edebiliriz.

Telefonun çaldığını:

işitme duyumuzla

algılarız.

BURUN

Burun koku alma organımızdır.

Burun sayesinde:

çiçeğin kokusunu,

yemeğin kokusunu,

duman kokusunu

algılayabiliriz.

Koku bazen çevremizdeki bir tehlikeyi fark etmemize de yardımcı olabilir.

Örneğin:

yanık kokusu

bir tehlike işareti olabilir.

DİL

Dil tat alma organımızdır.

Dilimiz sayesinde yiyecek ve içeceklerin tatlarını algılarız.

Örneğin:

tatlı,

tuzlu,

ekşi

gibi tatları ayırt edebiliriz.

TAT ALMADA BAŞKA DUYULAR DA YARDIMCI OLABİLİR

Yemek yerken yalnızca dilimizi kullanmayız.

Koku alma duyumuz da yediğimiz besinin algılanmasına katkı sağlar.

Bu nedenle burnumuz tıkalı olduğunda yiyeceklerin tadını farklı algılayabiliriz.

DERİ

Deri dokunma duyumuzla ilişkilidir.

Derimiz sayesinde:

sıcaklık,

soğukluk,

sertlik,

yumuşaklık,

pürüzlülük,

düzlük

gibi özellikleri algılayabiliriz.

Örneğin:

Buzun soğuk,

pamuk parçalarının yumuşak

olduğunu dokunma duyumuzla fark edebiliriz.

TEK BİR DUYU MU KULLANIRIZ?

Hayır.

Çevremizi algılarken çoğu zaman birden fazla duyumuzu birlikte kullanırız.

Örneğin bir portakalı:

gözümüzle görür,

burnumuzla koklar,

elimizle dokunur,

dilimizle tadabiliriz.

DUYULAR BİRLİKTE ÇALIŞABİLİR

Bir yiyeceği incelerken:

göz → rengini

burun → kokusunu

deri → yüzeyini

dil → tadını

algılamamıza yardımcı olabilir.

Bu nedenle çevreyi anlamada duyularımız birbirini destekleyebilir.

VERİ TOPLAYALIM

Duyu organlarının işlevlerini incelemek için güvenli etkinlikler yapılabilir.

Örneğin farklı nesnelerin özelliklerini kaydedelim:

Nesne | Gördüğüm | Dokunduğumda

Pamuk | Beyaz | Yumuşak

Taş | Gri | Sert

Sünger | Sarı | Yumuşak

Bu verileri kaydederek duyularımızla elde ettiğimiz bilgileri karşılaştırabiliriz.

KOKU ETKİNLİĞİ

Güvenli ve öğretmen tarafından seçilmiş maddelerin kokuları incelenebilir.

Örneğin:

limon,

kahve,

sabun

gibi.

Öğrenci kokuları tanımaya çalışabilir.

Ancak bilinmeyen maddeler doğrudan koklanmamalıdır.

TAT ETKİNLİĞİ

Öğretmen ve yetişkin kontrolünde, alerji ve sağlık durumu dikkate alınarak güvenli besinlerle tat çalışması yapılabilir.

Örneğin:

tatlı,

tuzlu,

ekşi

özellikteki besinler karşılaştırılabilir.

Bilinmeyen maddeler kesinlikle tadılmamalıdır.

DOKUNMA ETKİNLİĞİ

Güvenli nesnelerin:

sert,

yumuşak,

pürüzlü,

düz

özellikleri dokunarak incelenebilir.

Keskin,

çok sıcak,

çok soğuk,

tehlikeli

nesnelere dokunulmamalıdır.

DİĞER CANLILAR ÇEVRELERİNİ NASIL ALGILAR?

Bütün canlılar çevrelerini insanlarla tamamen aynı biçimde algılamaz.

Bazı hayvanlarda insanlardan farklı algılama yapıları bulunabilir.

Örneğin programda:

örümceklerin bacaklarındaki tüylerle ağdaki hareketleri algılaması,

kelebeklerin antenleriyle kokuları algılaması,

kelebeklerin ayaklarıyla tatla ilgili bilgi algılayabilmesi

gibi örneklerden yararlanılabilir.

HAYVANLARDA DUYU ORGANLARI

Hayvanların:

görme,

işitme,

koku,

tat,

dokunma

özellikleri yaşam biçimlerine göre farklılık gösterebilir.

Örneğin bazı hayvanlar:

çok iyi koku alabilir,

çok uzaktaki sesleri duyabilir,

karanlıkta daha iyi görebilir.

Bu farklılıklar onların çevrelerini algılamasına yardımcı olur.

BİTKİLER DE UYARANLARA TEPKİ VEREBİLİR

Bitkilerin insanlardaki gibi göz, kulak, burun gibi duyu organları yoktur.

Ancak bitkiler çevresel uyaranlara tepki verebilir.

Örneğin:

Ayçiçeği ışığa yönelir.

Küstüm çiçeği dokunulduğunda yapraklarını kapatabilir.

Bu olaylar canlıların çevresel uyaranlara farklı yollarla tepki verebildiğini gösterir.

ALGILAMA VE TEPKİ

Canlı:

uyaranı algılar

ve:

uygun bir tepki verebilir.

Örneğin:

Parlak ışık → gözümüzü kısmamız

Yüksek ses → irkilmemiz

Sıcak yüzey → elimizi çekmemiz

Dokunulan küstüm çiçeği → yapraklarını kapatması

bu ilişkiye örnektir.

DUYU ORGANLARIMIZIN SAĞLIĞI

Duyu organlarımız çevremizi algılamamız için önemlidir.

Bu nedenle sağlıklarını korumalıyız.

GÖZ SAĞLIĞI

Çok güçlü ışığa doğrudan bakmamalıyız.

Ekranları çok yakından izlememeliyiz.

Okurken uygun ışık kullanmalıyız.

Gözümüzü kirli ellerle ovuşturmamalıyız.

Gerekli durumlarda sağlık uzmanına başvurmalıyız.

KULAK SAĞLIĞI

Çok yüksek seslerden kaçınmalıyız.

Kulak içine yabancı cisim sokmamalıyız.

Kulaklıkla çok yüksek ses dinlememeliyiz.

Kulakla ilgili sorunlarda yetişkinlere ve sağlık uzmanına haber vermeliyiz.

BURUN SAĞLIĞI

Burnumuza yabancı cisim sokmamalıyız.

Bilinmeyen veya zararlı olabilecek maddeleri doğrudan koklamamalıyız.

DİL VE AĞIZ SAĞLIĞI

Çok sıcak besinleri tüketmemeliyiz.

Bilinmeyen maddeleri tatmamalıyız.

Ağız ve diş temizliğine dikkat etmeliyiz.

DERİ SAĞLIĞI

Çok sıcak yüzeylere dokunmamalıyız.

Kesici ve tehlikeli maddelerden uzak durmalıyız.

Güneş altında uzun süre korunmasız kalmamalıyız.

Yaralanmaları temiz tutmalı ve gerektiğinde yetişkin yardımı almalıyız.

DUYU ORGANLARINI EŞLEŞTİRELİM

Göz → Görme

Kulak → İşitme

Burun → Koku alma

Dil → Tat alma

Deri → Dokunma

Ancak çevreyi algılarken duyuların çoğu zaman birlikte çalıştığını unutmamalıyız.

FB.3.2.2’NİN TEMELİ

Güncel Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde öğrenciden:

Canlıların çevrelerini algılama biçimlerinin özelliklerini tanımlaması,

Duyu organlarının işlevleri hakkında veri toplaması ve kaydetmesi,

Canlıların çevrelerini farklı biçimlerde algılamalarına ilişkin verileri yorumlaması

beklenmektedir.

Bu nedenle öğrenme süreci:

UYARANI GÖZLEMLE

↓

HANGİ DUYU ORGANININ KULLANILDIĞINI BELİRLE

↓

GÜVENLİ ETKİNLİK YAP

↓

VERİ TOPLA

↓

VERİYİ KAYDET

↓

SONUÇLARI KARŞILAŞTIR

↓

CANLILARIN FARKLI ALGILAMA YOLLARI HAKKINDA ÇIKARIM YAP

şeklindedir.

DOĞRU MU YANLIŞ MI?

“Göz görme organıdır.”

Doğru.

“Kulak koku alma organıdır.”

Yanlış.

“Deri dokunma duyusuyla ilişkilidir.”

Doğru.

“Çevremizi algılarken yalnızca bir duyumuzu kullanırız.”

Yanlış.

“Bazı hayvanlar çevrelerini insanlardan farklı yollarla algılayabilir.”

Doğru.

“Bitkiler çevresel uyaranlara tepki veremez.”

Yanlış.

“Duyu organlarımızın sağlığını korumalıyız.”

Doğru.

BOŞLUĞU TAMAMLAYALIM

Görme organımız ______dür.

Cevap:

göz

İşitme organımız ______tır.

Cevap:

kulak

Koku alma organımız ______dur.

Cevap:

burun

Tat alma organımız ______dir.

Cevap:

dil

Dokunma duyumuz ______ ile ilişkilidir.

Cevap:

deri

DUYU ARAŞTIRMA KARTI

İncelediğim nesne:

Gözümle algıladığım:

Kulağımla algıladığım:

Burnumla algıladığım:

Dilimle algıladığım:

Derimle algıladığım:

Yaptığım çıkarım:

UYARAN – TEPKİ KARTI

Uyaran:

Uyaranı algılayan yapı:

Canlının tepkisi:

Bu örnekte kullandığım veri:

ÖĞRENDİKLERİMİZİ HATIRLAYALIM

Duyu organlarımız çevremizdeki uyaranları algılamamıza yardımcı olur.

Göz → görme

Kulak → işitme

Burun → koku alma

Dil → tat alma

Deri → dokunma

işlevleriyle ilişkilidir.

Ancak çevremizi algılarken birden fazla duyumuz birlikte çalışabilir.

Diğer canlıların çevrelerini algılama biçimleri bizimkinden farklı olabilir.

Bitkiler de ışık ve dokunma gibi çevresel uyaranlara tepki verebilir.

Duyu organlarının işlevlerini incelerken veri toplar, kaydeder ve sonuçları karşılaştırarak bilimsel çıkarım yaparız.

Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Duyu Organlarının İşlevleri Konu Özeti; beş duyu organı, uyaran, algı, tepki, veri toplama, hayvanların farklı algılama yolları ve duyu organlarının sağlığı çalışmalarında kullanılabilir.

Çevremizdeki uyaranları duyularımızla keşfediyor, gözlem sonuçlarımızı kaydediyor ve farklı canlıların çevrelerini farklı yollarla algılayabildiğini öğreniyoruz!