1. sınıf Matematik dersinin 7, 8, 9. haftalarda işlenen “Sıra Sayıları” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.
Sıra Sayıları Konu Özeti
Sıra Sayıları Renkli Görsel
Sıra Sayıları Siyah-Beyaz Görsel
- Sınıf Matematik Sıra Sayıları – Konu Özeti
- Sınıf Matematik Sıra Sayıları konusu, bir kişinin veya nesnenin bir sıra içerisindeki yerini belirtmeyi öğrenmemize yardımcı olur.
Sıra sayıları, bir varlığın kaçıncı sırada bulunduğunu gösterir.
Örneğin bir yarışta bitiş çizgisine ilk ulaşan kişi birinci olur.
Ondan sonra gelen kişi ikinci, daha sonra gelen kişi ise üçüncü olur.
SIRA SAYISI NEDİR?
Bir varlığın sıralamadaki yerini gösteren sayılara sıra sayıları denir.
Örneğin:
- → birinci
- → ikinci
- → üçüncü
- → dördüncü
- → beşinci
şeklinde okunur.
Sıra sayıları “kaçıncı?” sorusuna cevap verir.
Örneğin:
Ayşe kaçıncı sırada?
Ayşe ikinci sırada.
Burada “ikinci” bir sıra sayısıdır.
SAYMA SAYISI İLE SIRA SAYISI AYNI DEĞİLDİR
Sayılar bazen bir grubun kaç tane olduğunu gösterir.
Örneğin:
3 elma
ifadesinde 3 sayısı elmaların kaç tane olduğunu gösterir.
Sıra sayıları ise bir varlığın hangi sırada bulunduğunu gösterir.
Örneğin:
Ali üçüncü sırada.
Burada “üçüncü” bir miktarı değil, Ali’nin sırasını belirtir.
- BİRİNCİ
Bir sıranın en başında bulunan kişi veya nesne birincidir.
- sıra:
birinci
diye okunur.
Örneğin bir yarışta en önde olan çocuk:
birinci
sıradadır.
Görselimizde de koşu yarışında önde bulunan çocuk “birinci” olarak gösterilmiştir.
- İKİNCİ
Birinciden hemen sonra gelen kişi veya nesne:
ikinci
sıradadır.
- sıra:
ikinci
diye okunur.
Örneğin yarışta birinci çocuğun arkasından gelen çocuk ikinci olur.
- ÜÇÜNCÜ
Sırada iki kişinin ardından gelen kişi:
üçüncü
sıradadır.
- sıra:
üçüncü
diye okunur.
Örneğin bir koşu yarışında iki çocuğun arkasındaki yarışmacı üçüncü sırada olabilir.
- DÖRDÜNCÜ
- sıra:
dördüncü
diye okunur.
Bir sırada üç kişinin ardından gelen kişi dördüncü sıradadır.
- BEŞİNCİ
- sıra:
beşinci
diye okunur.
Bir sırada dört kişinin ardından bulunan kişi beşinci sıradadır.
SIRA SAYILARINI NASIL YAZARIZ?
Sıra sayıları rakamlarla yazılırken sayının yanına nokta konulabilir.
Örneğin:
- → birinci
- → ikinci
- → üçüncü
- → dördüncü
- → beşinci
şeklinde gösterilebilir.
SIRA SAYILARI “KAÇINCI?” SORUSUNA CEVAP VERİR
Sıra sayılarıyla ilgili en önemli sorulardan biri:
Kaçıncı?
sorusudur.
Örneğin:
Mert sırada kaçıncı?
Mert üçüncü sırada.
Başka bir örnek:
Ece yarışta kaçıncı oldu?
Ece birinci oldu.
Bu nedenle sıra sayılarını öğrenirken “kaçıncı?” sorusunu kullanırız.
YARIŞ SIRALAMASI
Bir yarış düşünelim.
Üç çocuk koşuyor.
Bitiş çizgisine ilk ulaşan çocuk:
birinci
olur.
İkinci ulaşan çocuk:
ikinci
olur.
Üçüncü ulaşan çocuk:
üçüncü
olur.
Görselimizde de üç çocuğun koşu yarışındaki sırası bu şekilde gösterilmiştir.
SIRADA BEKLEYEN ÇOCUKLAR
Okulda sınıfa girmek için sırada bekleyen beş çocuk düşünelim.
Kapıya en yakın çocuk:
birinci
sıradadır.
Onun arkasındaki çocuk:
ikinci
sıradadır.
Sonraki çocuk:
üçüncü,
daha sonraki:
dördüncü,
en arkadaki çocuk ise:
beşinci
sıradadır.
SIRA DEĞİŞİRSE SIRA SAYISI DA DEĞİŞEBİLİR
Bir sıradaki kişilerin yerleri değişirse sıra sayıları da değişir.
Örneğin:
Ali ikinci sıradayken öne geçerse birinci olabilir.
Ayşe üçüncü sıradayken bir kişi onun önüne geçerse dördüncü sıraya düşebilir.
Bu nedenle sıra sayısı kişinin bulunduğu yere bağlıdır.
ÖNCE VE SONRA KAVRAMLARI
Sıra sayılarını öğrenirken “önce” ve “sonra” kavramlarından da yararlanırız.
Örneğin:
İkinci sıradaki kişinin önünde birinci kişi bulunur.
İkinci sıradaki kişinin arkasında üçüncü kişi bulunur.
Başka bir örnek:
Dördüncü sıradan önce üçüncü sıra vardır.
Dördüncü sıradan sonra beşinci sıra vardır.
Bu ilişkiler sıralamayı anlamamızı kolaylaştırır.
ARADA OLMA DURUMU
Bazen bir kişinin hangi iki sıra arasında bulunduğunu da söyleyebiliriz.
Örneğin:
Üçüncü sıra, ikinci ile dördüncü sıra arasındadır.
Dördüncü sıra, üçüncü ile beşinci sıra arasındadır.
Bu çalışmalar sayıların öncelik, sonralık ve arada olma ilişkisini anlamamızı sağlar.
GÜNLÜK HAYATTA SIRA SAYILARI
Sıra sayılarını günlük hayatımızda çok sık kullanırız.
Örneğin:
- Yarışmalarda
- Sınıf sıralarında
- Kuyruklarda
- Yarış sonuçlarında
- Kat numaralarında
- Ders sıralamasında
- Yarışmacıların derecelerinde
sıra sayılarından yararlanabiliriz.
YARIŞMALARDA SIRA SAYILARI
Bir koşu yarışında:
- gelen → birinci
- gelen → ikinci
- gelen → üçüncü
olur.
Spor yarışmalarında derece alan kişileri sıra sayılarıyla ifade ederiz.
SINIF SIRASINDA SIRA SAYILARI
Öğretmenimiz öğrencileri bir sıraya dizdiğinde:
Birinci kim?
İkinci kim?
Üçüncü kim?
gibi sorular sorabilir.
Böylece sıra sayılarını gerçek bir durum üzerinde kullanabiliriz.
OYUNLARDA SIRA SAYILARI
Bir oyunda çocuklar sırayla görev yapabilir.
Örneğin:
Birinci oyuncu topu atar.
İkinci oyuncu topu yakalar.
Üçüncü oyuncu sıranın kendisine gelmesini bekler.
Bu tür oyunlar sıra kavramını öğrenmemize yardımcı olur.
SIRANIN NEREDEN BAŞLADIĞINA DİKKAT EDİYORUZ
Sıra sayısını belirlerken sıranın hangi taraftan başladığını bilmemiz gerekir.
Örneğin beş çocuk yan yana duruyor olabilir.
“Soldan üçüncü çocuk hangisi?”
denildiğinde soldan sayarız.
“Sağdan ikinci çocuk hangisi?”
denildiğinde ise sağdan başlamamız gerekir.
Bu nedenle yönergeyi dikkatle okumalı veya dinlemeliyiz.
SOLDAN KAÇINCI?
Bir sırada:
Ece, Ali, Mert, Zeynep, Can
bulunsun.
Soldan sayalım:
Ece → birinci
Ali → ikinci
Mert → üçüncü
Zeynep → dördüncü
Can → beşinci
Bu durumda:
Mert soldan üçüncü sıradadır.
SAĞDAN KAÇINCI?
Aynı sıraya bu kez sağdan bakalım:
Can → birinci
Zeynep → ikinci
Mert → üçüncü
Ali → dördüncü
Ece → beşinci
Mert yine üçüncü olabilir.
Ancak diğer çocukların sıra sayıları değişmiştir.
Bu nedenle hangi yönden saydığımıza dikkat etmeliyiz.
ÖN SIRA VE ARKA SIRA
Sınıfta öğrenciler arka arkaya sıralanabilir.
Öğretmen:
“Önden ikinci kim?”
diye sorabilir.
Bu durumda en öndeki öğrenciden başlayarak sayarız.
Başka bir soru:
“Arkadan üçüncü kim?”
olabilir.
Bu kez sıranın arka tarafından saymaya başlarız.
NESNELERİN SIRASINI BULUYORUZ
Sıra sayıları yalnızca insanlar için kullanılmaz.
Nesnelerin de sırasını gösterebiliriz.
Örneğin rafta:
kitap, kalem kutusu, oyuncak, top, defter
olsun.
Soldan üçüncü nesne:
oyuncak
olur.
Bu tür çalışmalar sıra sayısını anlamamızı geliştirir.
RENKLİ TOPLARLA SIRA ÇALIŞMASI
Yan yana beş top düşünelim:
Kırmızı, mavi, sarı, yeşil, mor.
Soldan:
Kırmızı → birinci
Mavi → ikinci
Sarı → üçüncü
Yeşil → dördüncü
Mor → beşinci
“Yeşil top kaçıncı sırada?”
sorusunun cevabı:
dördüncü
olur.
HANGİSİ İKİNCİ?
Öğretmenimiz beş nesne gösterebilir.
Daha sonra:
“İkinci sıradaki nesneyi göster.”
diyebilir.
Biz sıranın başlangıcından sayarak ikinci nesneyi buluruz.
Bu çalışma sıra sayılarını görsel olarak anlamamıza yardımcı olur.
HANGİSİ DÖRDÜNCÜ?
Bir sıra üzerinde nesneleri tek tek sayarız:
birinci,
ikinci,
üçüncü,
dördüncü.
Dördüncü sıraya geldiğimiz nesneyi seçeriz.
Bu etkinliklerde nesneleri atlamamaya dikkat etmeliyiz.
SIRA SAYISI İLE NESNE SAYISINI KARIŞTIRMIYORUZ
Bir sırada beş çocuk olabilir.
Bu bize çocukların toplam sayısını söyler:
5 çocuk.
Ancak çocuklardan biri üçüncü sırada olabilir.
Buradaki:
5 → toplam çocuk sayısı
üçüncü → bir çocuğun sıradaki yeri
anlamına gelir.
Bu iki bilgiyi birbirine karıştırmamalıyız.
SIRA KARTLARI HAZIRLAYABİLİRİZ
Kartların üzerine:
yazabiliriz.
Başka kartlara:
birinci
ikinci
üçüncü
dördüncü
beşinci
yazabiliriz.
Daha sonra doğru kartları eşleştirebiliriz.
Bu etkinlik sıra sayılarının rakamla ve yazıyla gösterimini öğrenmemize yardımcı olur.
EŞLEŞTİRME OYUNU
Aşağıdaki eşleştirmeleri yapabiliriz:
- ↔ birinci
- ↔ ikinci
- ↔ üçüncü
- ↔ dördüncü
- ↔ beşinci
Daha sonra sıralama 20’ye kadar genişletilebilir.
- → altıncı
- → yedinci
- → sekizinci
- → dokuzuncu
- → onuncu
şeklinde devam edebilir.
20’YE KADAR SIRA SAYILARI
- sınıfta günlük yaşam örnekleri üzerinden 20’ye kadar sıra bildiren sayıları kullanabiliriz.
Örneğin:
- → on birinci
- → on ikinci
- → on üçüncü
- → on dördüncü
- → on beşinci
- → on altıncı
- → on yedinci
- → on sekizinci
- → on dokuzuncu
- → yirminci
Bu ifadeler bir varlığın sıradaki yerini belirtir.
SAYI DOĞRUSUNDA SIRALAMA
Sayı doğrusu da sayıların sırasını görmemize yardımcı olur.
Örneğin:
1, 2, 3, 4, 5
sayılarını düşündüğümüzde:
1 önce,
2 sonra,
3 daha sonra
gelir.
Bu sıralama bilgisi sıra sayılarını anlamamız için temel oluşturur.
ÖNCEKİ SIRAYI BULALIM
Bir öğrenci dördüncü sıradaysa ondan hemen önceki öğrenci:
üçüncü
sıradadır.
Bir öğrenci sekizinci sıradaysa önceki sıra:
yedinci
olur.
SONRAKİ SIRAYI BULALIM
Bir öğrenci üçüncü sıradaysa ondan hemen sonra:
dördüncü
sıra gelir.
Beşinci sıradan sonra:
altıncı
sıra gelir.
Bu tür sorular sıra sayılarını daha iyi kavramamızı sağlar.
ARADAKİ SIRAYI BULALIM
İkinci ve dördüncü sıra arasında:
üçüncü
sıra bulunur.
Dördüncü ve altıncı sıra arasında:
beşinci
sıra vardır.
Bu çalışmalar öncelik, sonralık ve arada olma ilişkisini geliştirir.
SIRA DEĞİŞTİRME OYUNU
Beş öğrenci yan yana dizilebilir.
Öğretmenimiz:
“Birinci ve üçüncü sıradaki öğrenciler yer değiştirsin.”
diyebilir.
Daha sonra:
“Şimdi kim birinci sırada?”
“Kim üçüncü sırada?”
soruları cevaplanabilir.
Bu oyun sıra sayılarının konuma göre değişebildiğini gösterir.
YARIŞ OYUNU
Sınıfta küçük ve güvenli bir yarış etkinliği yapılabilir.
Yarış bittiğinde:
Kim birinci oldu?
Kim ikinci oldu?
Kim üçüncü oldu?
soruları sorulabilir.
Bu etkinlik sıra sayılarını günlük yaşamla ilişkilendirir.
OYUNCAK SIRALAMA
Beş oyuncak yan yana dizilebilir.
Örneğin:
ayı, araba, top, bebek, tren
Öğretmen:
“Top kaçıncı sırada?”
diye sorabilir.
Soldan sayıldığında top:
üçüncü
sıradadır.
Başka bir soru:
“Beşinci sırada hangi oyuncak var?”
Cevap:
tren
olur.
SIRA SAYISINI BOYAYALIM
Bir çalışma kâğıdında beş nesne yan yana gösterilebilir.
Yönerge:
“Üçüncü sıradaki çiçeği boya.”
Öğrenci sırayı sayarak üçüncü çiçeği bulur ve boyar.
Bu tür etkinlikler görsel dikkat ile sıra bilgisini birlikte geliştirir.
DOĞRU MU YANLIŞ MI?
Bir sırada Ayşe ikinci yerde olsun.
“Ayşe birinci sıradadır.”
ifadesi yanlıştır.
“Ayşe ikinci sıradadır.”
ifadesi doğrudur.
Bu tür çalışmalar sıra kavramını pekiştirir.
BOŞLUĞU TAMAMLAYALIM
- → birinci
- → ______
- → üçüncü
Eksik ifade:
ikinci
olur.
Başka bir örnek:
- → dördüncü
- → ______
Cevap:
beşinci
olur.
SIRA SAYILARI BİR ÖRÜNTÜ OLUŞTURUR
Birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci…
şeklinde devam eden sıra sayılarının belirli bir sırası vardır.
Her sıra sayısı bir öncekinin ardından gelir.
Bu nedenle sıra sayıları bir sıralama düzeni oluşturur.
SIRA SAYILARI NEDEN ÖNEMLİDİR?
Sıra sayıları:
- Bir kişinin yarıştaki yerini,
- Bir nesnenin dizideki yerini,
- Kuyrukta kimin nerede durduğunu,
- Bir olayın hangi sırada gerçekleştiğini
anlatmamıza yardımcı olur.
Bu nedenle günlük yaşamda çok kullanışlıdır.
YÖNERGEYİ DİKKATLE DİNLİYORUZ
Sıra sorularında:
soldan,
sağdan,
önden,
arkadan
gibi ifadeler çok önemlidir.
Örneğin:
“Soldan ikinci”
ile
“sağdan ikinci”
aynı kişi veya nesne olmayabilir.
Bu nedenle soruyu dikkatle okumalı ve hangi yönden başlamamız gerektiğini belirlemeliyiz.
KENDİ SIRA OYUNUMUZU OLUŞTURABİLİRİZ
Oyuncaklarımızı veya kartlarımızı yan yana dizebiliriz.
Daha sonra kendimize sorular sorabiliriz:
İkinci sırada ne var?
Dördüncü sırada hangi oyuncak var?
Kırmızı araba kaçıncı sırada?
Üçüncü sıradan sonra ne geliyor?
Bu oyunla sıra sayılarını tekrar edebiliriz.
ÖĞRENDİKLERİMİZİ KONTROL EDELİM
Kendimize şu soruları sorabiliriz:
Sıra sayısının ne olduğunu biliyor muyum?
Birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci ifadelerini doğru kullanabiliyor muyum?
Sıra sayılarının “kaçıncı?” sorusuna cevap verdiğini biliyor muyum?
Bir sıradaki nesnenin kaçıncı olduğunu bulabiliyor muyum?
Soldan ve sağdan sıralamayı ayırt edebiliyor muyum?
Bir sıradaki önceki ve sonraki yeri belirleyebiliyor muyum?
20’ye kadar sıra bildiren ifadeleri tanıyabiliyor muyum?
Bu sorular öğrendiklerimizi değerlendirmemize yardımcı olur.
ÖĞRENDİKLERİMİZİ HATIRLAYALIM
- Sınıf Matematik Sıra Sayıları konusunda bir varlığın sıralamadaki yerini göstermeyi öğreniriz.
Sıra sayıları:
- → birinci
- → ikinci
- → üçüncü
- → dördüncü
- → beşinci
şeklinde gösterilebilir.
Sıra sayıları:
“Kaçıncı?”
sorusuna cevap verir.
Bir yarışta:
ilk gelen birinci,
sonraki ikinci,
daha sonraki üçüncü
olabilir.
Bir sıradaki kişi veya nesnenin yerini belirlerken sıranın hangi yönden başladığına dikkat ederiz.
Önce, sonra ve arada olma ilişkilerini de sıra sayılarıyla birlikte öğreniriz.
20’ye kadar sıra bildiren durumları günlük yaşam örnekleri ve oyunlarla gösterebiliriz.
Unutmayalım:
Sayılar bazen “kaç tane?” sorusuna, sıra sayıları ise “kaçıncı?” sorusuna cevap verir.
Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Sıra Sayıları Konu Özeti, 1. sınıf öğrencilerinin sıra bildiren sayıları tanımalarına, bir kişi veya nesnenin sıradaki yerini belirlemelerine ve öncelik-sonralık ilişkilerini anlamalarına yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir.
Çalışma; konu anlatımı, sıra kartları, yarış etkinliği, oyuncak sıralama, soldan-sağdan bulma, önce-sonra etkinlikleri, görsel çalışma kâğıtları, akıllı tahta etkinliği, öğrenci defteri veya ev çalışmasında yardımcı materyal olarak değerlendirilebilir.
Sırayı dikkatle inceliyor, “kaçıncı?” sorusunu cevaplıyor ve sıra sayılarını öğreniyoruz!