4. sınıf Türkçe Dil Bilgisi dersinin 4, 5, 6. haftalarda işlenen “Eş Ve Zıt Anlamlı Sözcükler” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.
Eş Ve Zıt Anlamlı Sözcükler Konu Özeti
Eş Ve Zıt Anlamlı Sözcükler Renkli Görsel
Eş Ve Zıt Anlamlı Sözcükler Siyah-Beyaz Görsel
4. Sınıf Türkçe Eş ve Zıt Anlamlı Sözcükler
Eş ve Zıt Anlamlı Sözcükler konusunda sözcüklerin birbirleriyle kurduğu anlam ilişkilerini öğreniriz. Okuduğumuz metinlerde eş anlamlı ve zıt anlamlı sözcükleri bulur, bunları sınıflandırır ve kendi konuşma ve yazılarımızda anlamına uygun biçimde kullanırız.
EŞ ANLAMLI SÖZCÜKLER NEDİR?
Yazılışları ve söylenişleri farklı olduğu hâlde anlamları aynı veya birbirine çok yakın olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir.
Örnekler:
cevap – yanıt
öykü – hikâye
misafir – konuk
şehir – kent
yıl – sene
sözcük – kelime
ad – isim
anı – hatıra
görev – vazife
olanak – imkân
EŞ ANLAMLI SÖZCÜKLERİN YAZILIŞI AYNI MIDIR?
Hayır.
Örneğin:
cevap
ve
yanıt
farklı yazılır ve farklı söylenir.
Ancak birçok cümlede birbirine çok yakın anlam taşır.
CÜMLEDE KULLANALIM
“Öğretmenin sorusuna doğru cevap verdi.”
“Öğretmenin sorusuna doğru yanıt verdi.”
Bu iki cümlenin temel anlamı değişmemiştir.
Bu nedenle:
cevap – yanıt
eş anlamlıdır.
BAŞKA ÖRNEK
“Akşam evimize misafirler geldi.”
“Akşam evimize konuklar geldi.”
misafir – konuk
eş anlamlıdır.
EŞ ANLAMLI SÖZCÜKLER HER ZAMAN BİRBİRİNİN YERİNE KULLANILIR MI?
Her zaman değil.
Sözcükler birbirine çok yakın anlam taşısa da bazı kalıplaşmış ifadelerde veya belirli bağlamlarda biri diğerinin yerine doğal biçimde kullanılamayabilir.
Örneğin:
“kara haber”
ifadesindeki “kara” sözcüğü bazı bağlamlarda “siyah” sözcüğüne yakın görünse de:
“siyah haber”
demek aynı anlamı vermez.
Bu nedenle eş anlamlı sözcükleri kullanırken cümlenin bağlamına dikkat etmeliyiz.
ZIT ANLAMLI SÖZCÜKLER NEDİR?
Anlamları birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir.
Örnek:
büyük – küçük
uzun – kısa
hızlı – yavaş
erken – geç
sıcak – soğuk
açık – kapalı
geniş – dar
hafif – ağır
kolay – zor
aydınlık – karanlık
CÜMLEDE ZIT ANLAM
“Bu kutu ağır, diğer kutu hafifti.”
ağır – hafif
zıt anlamlıdır.
“Sabah hava soğuktu, öğleden sonra sıcak oldu.”
soğuk – sıcak
zıt anlamlıdır.
“Dar sokaktan çıkıp geniş meydana ulaştık.”
dar – geniş
zıt anlamlıdır.
HER SÖZCÜĞÜN ZIT ANLAMLISI VAR MIDIR?
Hayır.
Her sözcüğe zıt anlamlı bir sözcük bulamayız.
Örneğin:
masa
kitap
kalem
sandalye
gibi varlık adlarının doğrudan zıt anlamlıları yoktur.
Bu nedenle sözcüklere zorla karşıt anlam bulmamalıyız.
OLUMSUZLUK ZIT ANLAM MIDIR?
Her zaman değildir.
Örneğin:
gelmek – gelmemek
birbirinin zıt anlamlısı olarak değerlendirilmez.
“Gelmemek” sözcüğü “gelmek” eyleminin olumsuzudur.
Zıt anlam için farklı bir sözcükle karşıtlık aranır.
Örneğin:
girmek – çıkmak
almak – vermek
açmak – kapatmak
gibi.
EŞ ANLAM MI, ZIT ANLAM MI?
cevap – yanıt
Eş anlamlı
büyük – küçük
Zıt anlamlı
öykü – hikâye
Eş anlamlı
erken – geç
Zıt anlamlı
şehir – kent
Eş anlamlı
sıcak – soğuk
Zıt anlamlı
SINIFLANDIRALIM
Sözcükler:
yanıt
uzun
kısa
cevap
şehir
kent
erken
geç
Eş anlamlılar:
yanıt – cevap
şehir – kent
Zıt anlamlılar:
uzun – kısa
erken – geç
METİN İÇİNDE BULALIM
“Konuklarımız sabah erkenden geldi. Misafirlerimizi kapıda karşıladık. Evimiz küçük ama bahçemiz oldukça büyüktü.”
Eş anlamlı sözcükler:
konuk – misafir
Zıt anlamlı sözcükler:
küçük – büyük
Güncel 4. sınıf programının istediği çalışma tam olarak bu tür bir sınıflandırmadır.
SÖZCÜKLERİ YAZIDA KULLANMA
Aynı sözcüğü sürekli tekrar etmek yerine eş anlamlılarından yararlanabiliriz.
Örneğin:
“Şehir çok kalabalıktı. Şehrin sokaklarını gezdik. Şehirde büyük binalar vardı.”
yerine:
“Şehir çok kalabalıktı. Kentin sokaklarını gezdik. Şehirde büyük binalar vardı.”
diyebiliriz.
Bu kullanım anlatımdaki gereksiz tekrarları azaltabilir.
ZIT ANLAMLI SÖZCÜKLERLE KARŞILAŞTIRMA
“Birinci kutu ağır, ikinci kutu hafifti.”
“Eski bina küçüktü, yeni bina büyüktü.”
“Sabah hava serindi, öğle saatlerinde sıcak oldu.”
Zıt anlamlı sözcükler karşılaştırma yaparken de yararlıdır.
BAĞLAM NEDEN ÖNEMLİDİR?
Bir sözcüğün hangi anlam ilişkisine sahip olduğunu belirlerken tek başına sözcüğe değil, cümledeki kullanımına da bakmalıyız.
Örneğin:
“ince”
sözcüğü:
“ince ip”
cümlesinde kalın olmayan anlamına gelir.
“ince davranış”
ifadesinde ise farklı bir anlam taşır.
Bu nedenle eş ve zıt anlam çalışmalarında bağlam önemlidir.
EŞ ANLAMLI SÖZCÜK KARTI
Sözcük:
Eş anlamlısı:
Cümlem:
Eş anlamlı sözcüğü kullanarak yeni cümlem:
Anlam korundu mu?
ZIT ANLAMLI SÖZCÜK KARTI
Sözcük:
Zıt anlamlısı:
İlk cümlem:
Karşıt anlamlı sözcükle cümlem:
İki sözcüğün anlamları gerçekten karşıt mı?
T.O.4.2.h’NİN TEMELİ
Güncel Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde öğrenciden:
okuduğu metindeki eş anlamlı sözcükleri bulması,
zıt anlamlı sözcükleri bulması,
eş sesli sözcükleri bulması,
bunları anlam özelliklerine göre sınıflandırması
beklenmektedir.
Bu nedenle temel süreç:
METNİ OKU
↓
SÖZCÜKLERİ BELİRLE
↓
ANLAMLARINI BAĞLAM İÇİNDE DÜŞÜN
↓
EŞ ANLAMLI OLANLARI EŞLEŞTİR
↓
ZIT ANLAMLI OLANLARI EŞLEŞTİR
↓
SINIFLANDIR
↓
KONUŞMA VE YAZIDA KULLAN
şeklindedir.
DOĞRU MU YANLIŞ MI?
“Cevap ve yanıt eş anlamlıdır.”
Doğru.
“Uzun ve kısa zıt anlamlıdır.”
Doğru.
“Her sözcüğün mutlaka zıt anlamlısı vardır.”
Yanlış.
“Eş anlamlı sözcüklerin yazılışlarının aynı olması gerekir.”
Yanlış.
“Eş ve zıt anlamlı sözcükleri metin içinde sınıflandırabiliriz.”
Doğru.
“Sözcükleri kullanırken bağlamı dikkate almalıyız.”
Doğru.
ÖĞRENDİKLERİMİZİ HATIRLAYALIM
Eş anlamlı sözcükler:
farklı yazılıp aynı veya birbirine çok yakın anlamlar taşıyabilir.
Zıt anlamlı sözcükler:
birbirinin karşıtı anlamlar taşır.
- sınıfta bu sözcükleri yalnızca ezberlemeyiz.
Metin içinde bulur,
anlamlarını karşılaştırır,
sınıflandırır
ve konuşma ile yazılarımızda kullanırız.
Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Eş ve Zıt Anlamlı Sözcükler Konu Özeti; 4. sınıf öğrencilerinin sözcükler arasındaki anlam ilişkilerini belirleme, sınıflandırma ve cümle içinde kullanma çalışmalarında kullanılabilir.