4. sınıf İnsan Hakları dersinin 1. haftasında işlenen “İnsan Olmanın Nitelikleri” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.

4. Sınıf İnsan Hakları İnsan Olmanın Nitelikleri – Konu Özeti

4. Sınıf İnsan Hakları İnsan Olmanın Nitelikleri konusu, insanın diğer canlılarla ortak özelliklerini ve insanı farklı kılan nitelikleri anlamamıza yardımcı olur.

İnsan da diğer canlılar gibi doğar, büyür, beslenir, solunum yapar ve yaşamını sürdürür. Ancak insanın düşünme, karar verme, kendisini ifade etme, sorumluluk alma, empati kurma ve değerler geliştirme gibi önemli özellikleri de vardır.

4. Sınıf İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi Dersi Öğretim Programı’nda bu konu “İnsan Olmak” ünitesinde ele alınmakta ve öğrencilerin insan olmanın niteliklerini açıklamaları beklenmektedir. Program açıklamasında insanın diğer canlılarla ortak ve farklı yönlerine değinilmesi ve insanı insan yapan değerlere odaklanılması özellikle belirtilmektedir. MEB Müfredat

İnsan da Bir Canlıdır

İnsan doğadaki canlılardan biridir.

Diğer canlılar gibi insan da:

• Beslenir.
• Solunum yapar.
• Büyür ve gelişir.
• Hareket eder.
• Çevresinden etkilenir.
• Yaşamını sürdürmek için temel ihtiyaçlarını karşılar.

Bu özellikler insanlarla başka canlılar arasındaki ortak özelliklerdir.

Ancak insanın bazı özellikleri onu diğer canlılardan farklılaştırır.

İnsan Düşünebilir

4. Sınıf İnsan Hakları İnsan Olmanın Nitelikleri konusunda insanı farklı kılan temel özelliklerden biri düşünme yeteneğidir.

İnsan yaşadığı olaylar hakkında düşünebilir.

Bir sorunla karşılaştığında:

“Ne yapmalıyım?”

“Bu davranış doğru mu?”

“Başka bir çözüm olabilir mi?”

gibi sorular sorabilir.

Düşünmek doğru kararlar verebilmemize yardımcı olur.

İnsan Akıl Yürütebilir

İnsan yalnızca olayları görmekle kalmaz, olaylar arasında ilişki de kurabilir.

Örneğin:

“Yağmur yağıyorsa dışarı çıkarken şemsiye almalıyım.”

diye düşünebilir.

Bir davranışının sonuçlarını tahmin edebilir.

Bu beceri akıl yürütme olarak ifade edilebilir.

Akıl yürütmek günlük yaşamda kararlarımızı daha bilinçli hâle getirir.

İnsan Öğrenebilir

İnsan yaşamı boyunca yeni bilgiler ve beceriler öğrenebilir.

Okuma, yazma, problem çözme, spor yapma veya bir müzik aleti çalma gibi beceriler zaman içinde öğrenilebilir.

İnsan daha önce yaptığı hatalardan da ders çıkarabilir.

Öğrenmek insanın kendisini geliştirmesine yardımcı olur.

İnsan Merak Eder

İnsan çevresinde olup bitenleri merak eder.

“Neden?”

“Nasıl?”

“Ne zaman?”

gibi sorular sorar.

Merak etmek yeni bilgiler edinmemizin başlangıç noktalarından biridir.

Bilimsel buluşların ve birçok yeni düşüncenin ortaya çıkmasında insanların merakı önemli rol oynar.

İnsan Konuşabilir ve İletişim Kurabilir

İnsanlar düşüncelerini, duygularını ve ihtiyaçlarını farklı yollarla ifade edebilir.

Konuşabilir, yazabilir, beden dilini kullanabilir veya sanat yoluyla kendini ifade edebilir.

İletişim sayesinde:

• Bilgi paylaşırız.
• Duygularımızı anlatırız.
• Sorunlarımızı konuşuruz.
• Birlikte karar veririz.

İletişim toplum içinde birlikte yaşamamıza yardımcı olur.

İnsan Duygulara Sahiptir

İnsanlar:

• Mutlu olabilir.
• Üzülebilir.
• Heyecanlanabilir.
• Korkabilir.
• Öfkelenebilir.
• Gurur duyabilir.

Duygularımız yaşamımızın doğal bir parçasıdır.

Önemli olan duygularımızı fark etmek ve uygun şekilde ifade edebilmektir.

İnsan Empati Kurabilir

Empati, kendimizi başka bir kişinin yerine koyarak onun neler hissedebileceğini anlamaya çalışmaktır.

Örneğin arkadaşımız üzgünse:

“Ben onun yerinde olsaydım nasıl hissederdim?”

diye düşünebiliriz.

Empati kurmak:

• Daha anlayışlı olmamıza,
• Başkalarının duygularına saygı göstermemize,
• Daha güçlü ilişkiler kurmamıza

yardımcı olur.

İnsan İyi ile Yanlışı Değerlendirebilir

İnsan yaptığı davranışlar hakkında düşünebilir.

“Bu yaptığım doğru muydu?”

“Birini kırdım mı?”

“Daha iyi nasıl davranabilirdim?”

gibi sorular sorabilir.

Bu değerlendirme, davranışlarımızı geliştirmemize yardımcı olur.

İnsan Sorumluluk Alabilir

İnsan yalnızca haklara sahip değildir.

Aynı zamanda sorumlulukları da vardır.

Örneğin bir öğrenci:

• Ders araçlarını korumak,
• Arkadaşlarına saygılı davranmak,
• Sınıf kurallarına uymak,
• Üstlendiği görevi yerine getirmek

gibi sorumluluklar alabilir.

Sorumluluklarımızı yerine getirmek birlikte yaşamı kolaylaştırır.

İnsan Karar Verebilir

İnsan farklı seçenekleri değerlendirerek karar verebilir.

Örneğin boş zamanımızda:

• Kitap okumaya,
• Spor yapmaya,
• Oyun oynamaya

karar verebiliriz.

Ancak karar verirken davranışlarımızın sonuçlarını da düşünmeliyiz.

Özgürce karar vermek aynı zamanda sorumluluk taşır.

İnsan Değerler Geliştirir

Öğretim programında bu konunun önemli noktalarından biri **“insanı insan yapan değerler”**dir. MEB Müfredat

İnsanların birlikte yaşamasını kolaylaştıran bazı değerler vardır.

Örneğin:

• Sevgi
• Saygı
• Dürüstlük
• Adalet
• Yardımlaşma
• Sorumluluk
• Hoşgörü
• Merhamet

gibi değerler insan ilişkilerini güçlendirebilir.

Sevgi

Sevgi, insan ilişkilerinin önemli değerlerinden biridir.

Ailemizi, arkadaşlarımızı, doğayı ve çevremizdeki canlıları sevebiliriz.

Sevgi yalnızca bir duygu değildir.

Davranışlarımızla da sevgimizi gösterebiliriz.

Örneğin:

• Bir arkadaşımıza yardım etmek,
• Ailemize destek olmak,
• Canlılara zarar vermemek

sevgi içeren davranışlara örnek olabilir.

Saygı

Saygı, başkalarının haklarını, düşüncelerini ve özelliklerini önemsemektir.

Bir kişinin düşüncesi bizimkinden farklı olabilir.

Bu durumda onunla alay etmek yerine görüşünü dinlemeliyiz.

Saygı, insanların birlikte huzurlu biçimde yaşayabilmesi için önemlidir.

Dürüstlük

Dürüstlük, doğruyu söylemek ve güvenilir davranmaktır.

Bir hata yaptığımızda bunu kabul etmek dürüst davranışa örnektir.

Dürüst insanlar arasında güven oluşur.

Güven de güçlü insan ilişkilerinin temelidir.

Adalet

Adalet, insanlara hak ettikleri şekilde davranılmasıyla ilgilidir.

Bir oyunda kuralların herkes için aynı olması adil bir davranış olabilir.

Sadece arkadaşımız olduğu için bir kişiye farklı davranmak ise adil olmayabilir.

Adalet duygusu insan ilişkilerinde önemlidir.

Yardımlaşma

İnsanlar toplum hâlinde yaşarlar.

Bu nedenle zaman zaman birbirlerine ihtiyaç duyarlar.

Bir arkadaşımız zorlandığında yardım etmek, ailemize destek olmak veya ihtiyacı olan bir kişiye yardımcı olmak yardımlaşmaya örnektir.

Yardımlaşmak toplumdaki dayanışmayı güçlendirir.

İnsan Toplum İçinde Yaşar

İnsanlar çoğunlukla diğer insanlarla birlikte yaşar.

Aile, okul, mahalle ve toplum içinde farklı kişilerle ilişki kurarız.

Birlikte yaşarken:

• Kurallara uymamız,
• Başkalarının haklarına saygı göstermemiz,
• Sorumluluklarımızı yerine getirmemiz

gerekir.

İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi Dersi’nin genel yapısı da öğrencilerin diğer insanlarla etkileşimlerini sorgulamalarına ve birlikte yaşama kültürünü geliştirmelerine yöneliktir. MEB Müfredat

İnsan İş Birliği Yapabilir

İnsanlar ortak bir amaç için birlikte çalışabilir.

Örneğin sınıfta bir proje hazırlarken:

• Görev paylaşabiliriz.
• Fikirlerimizi paylaşabiliriz.
• Birbirimize yardımcı olabiliriz.

Bir kişinin tek başına yapamayacağı bazı işler iş birliği sayesinde daha kolay gerçekleştirilebilir.

İnsan Üretebilir

İnsan düşüncelerini kullanarak yeni ürünler ve fikirler geliştirebilir.

Örneğin:

• Bir resim yapabilir.
• Bir hikâye yazabilir.
• Yeni bir araç tasarlayabilir.
• Bir soruna çözüm geliştirebilir.

Üretmek insanın yaratıcılığını kullanmasının yollarından biridir.

İnsan Sanat Yapabilir

Sanat, insanların duygularını ve düşüncelerini ifade etme yollarından biridir.

İnsan:

• Resim yapabilir.
• Müzik oluşturabilir.
• Şiir yazabilir.
• Tiyatro yapabilir.

Bu özellikler insanın düşünme, hayal etme ve kendisini ifade etme gücüyle ilişkilidir.

İnsan Geleceği Planlayabilir

İnsan gelecekte yapmak istediği şeyler hakkında düşünebilir.

Örneğin:

“Büyüdüğümde hangi mesleği yapmak isterim?”

“Bu hafta derslerimi nasıl planlamalıyım?”

gibi sorular sorabilir.

Plan yapmak hedeflerimize ulaşmamızı kolaylaştırabilir.

İnsan Geçmişten Ders Çıkarabilir

İnsan geçmişte yaşanan olayları hatırlayabilir ve değerlendirebilir.

Bir hata yaptıysa:

“Bir dahaki sefere farklı davranmalıyım.”

diye düşünebilir.

Bu özellik insanın davranışlarını geliştirmesine yardımcı olur.

İnsan Kendini Geliştirebilir

Hiç kimse her konuda mükemmel değildir.

İnsan kendisinde geliştirmek istediği özellikleri fark edebilir.

Örneğin:

• Daha sabırlı olmayı,
• Daha düzenli çalışmayı,
• Daha dikkatli dinlemeyi

öğrenebilir.

Kendimizi geliştirmek yaşam boyunca devam eden bir süreçtir.

İnsanların Ortak Özellikleri Vardır

İnsanların dış görünüşleri, dilleri veya yaşam biçimleri farklı olabilir.

Ancak bütün insanlar insan olmaktan kaynaklanan ortak özelliklere sahiptir.

Herkes:

• Düşünebilir.
• Duygular yaşayabilir.
• İhtiyaçlara sahiptir.
• Saygı görmeyi hak eder.

Bu ortaklık insan hakları düşüncesinin temelini anlamamıza da yardımcı olur.

İnsanların Farklı Özellikleri de Vardır

Her insanın:

• İlgi alanları,
• Yetenekleri,
• Görünüşü,
• Düşünceleri,
• Tercihleri

farklı olabilir.

Bu farklılıklar insanların değerini azaltmaz.

Farklılıklara saygı göstermek insan olmanın önemli özelliklerinden biridir.

İnsan Olmak ile Haklar Arasında İlişki Vardır

İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi programında “İnsan Olmak” ünitesi, insan olmanın niteliklerinden başlayarak insanın doğuştan sahip olduğu haklara doğru ilerlemektedir. Programın ikinci kazanımı doğrudan insanların temel ve vazgeçilmez haklara sahip olduğunu ele almaktadır. DersTakip

Bu nedenle insanın değeri ile insan hakları arasında güçlü bir ilişki vardır.

Bir kişinin insan olması, onun temel haklara sahip olması için yeterlidir.

İnsan Değerlidir

İnsanların değeri yalnızca:

• Başarılı olmalarına,
• Zengin olmalarına,
• Güçlü olmalarına,
• Fiziksel özelliklerine

bağlı değildir.

Her insan insan olduğu için değerlidir.

Bu düşünce insan haklarının temel anlayışlarından biridir.

Başkalarına Zarar Vermemeliyiz

İnsan olmak yalnızca kendimizi düşünmek değildir.

Davranışlarımızın başkalarına etkisini de düşünmeliyiz.

Örneğin:

• Arkadaşımızla alay etmemek,
• Başkasının eşyasını izinsiz almamak,
• İnsanlara zarar vermemek

sorumlu davranışlardır.

Özgürlük ve Sorumluluk Birliktedir

İnsanlar seçimler yapabilir ve bazı konularda özgür davranabilir.

Ancak özgürlük, istediğimiz her şeyi yapabileceğimiz anlamına gelmez.

Başkalarının haklarına zarar vermemeliyiz.

Örneğin müzik dinleme özgürlüğümüz vardır ancak çok yüksek sesle müzik açarak başkalarını rahatsız etmemeliyiz.

Bu düşünce sonraki “Hak, Özgürlük ve Sorumluluk” ünitesinin de temelini oluşturur. MEB Müfredat

Bir Örnek Üzerinden Düşünelim

Bir öğrenci teneffüste arkadaşının yere düştüğünü görüyor.

Ne yapabilir?

Onunla alay edebilir.

Hiç ilgilenmeden yürüyebilir.

Ya da yanına giderek:

“İyi misin?”

diye sorabilir ve gerekirse öğretmeninden yardım isteyebilir.

Son davranış empati, yardımseverlik ve sorumluluk gibi insanı insan yapan değerlerle daha uyumludur.

Başka Bir Örnek

Sınıfta bir öğrenci farklı bir düşünce söylüyor.

Biz onun fikrine katılmıyor olabiliriz.

Ancak:

“Sen yanlış düşünüyorsun, konuşma!”

demek yerine:

“Ben farklı düşünüyorum. Benim fikrim ise şöyle…”

diyebiliriz.

Bu davranış saygı ve iletişim becerisiyle ilişkilidir.

İnsan Olmanın Niteliklerini Sınıflandırabiliriz

Öğrendiklerimizi iki grupta düşünebiliriz.

Diğer canlılarla ortak özelliklerimiz:

• Beslenmek
• Büyümek
• Solunum yapmak
• Hareket etmek
• Yaşamını sürdürmek

İnsan yaşamında öne çıkan nitelikler:

• Düşünmek
• Akıl yürütmek
• Empati kurmak
• Değerler geliştirmek
• Sorumluluk almak
• Karar vermek
• İletişim kurmak
• Üretmek

Bu karşılaştırma programdaki “insanın diğer canlılarla ortak ve farklı yanları” vurgusunu anlamamıza yardımcı olur. MEB Müfredat

Değer Ağacı Etkinliği Yapabiliriz

Sınıfta büyük bir ağaç resmi hazırlayabiliriz.

Dallarına insan ilişkilerinde önemli gördüğümüz değerleri yazabiliriz:

• Sevgi
• Saygı
• Adalet
• Dürüstlük
• Yardımlaşma
• Sorumluluk

Daha sonra her değerin altına günlük yaşamdan bir örnek yazabiliriz.

“İnsanı İnsan Yapan Nedir?” Sorusu

Konuyu öğrenirken şu soru üzerinde düşünebiliriz:

“İnsanı insan yapan özellikler nelerdir?”

Arkadaşlarımızla farklı cevaplar verebiliriz.

Bir arkadaşımız “sevgi”, başka biri “düşünmek”, bir diğeri “yardımlaşmak” diyebilir.

Bu cevapları birlikte değerlendirebiliriz.

Davranışlarımızı Değerlendirebiliriz

Kendimize şu soruları sorabiliriz:

• Başkalarını dinliyor muyum?
• Dürüst davranıyor muyum?
• Yardım isteyenlere destek oluyor muyum?
• Farklı düşüncelere saygı gösteriyor muyum?
• Sorumluluklarımı yerine getiriyor muyum?
• Bir hata yaptığımda bunu düzeltiyor muyum?

Bu sorular kendi davranışlarımız üzerine düşünmemize yardımcı olur.

İnsan Olmanın Nitelikleri Günlük Hayatta Görülür

Bu konu yalnızca ezberlenecek kavramlardan oluşmaz.

İnsan olmanın niteliklerini günlük yaşamda davranışlarımızla gösteririz.

Örneğin:

Bir arkadaşımıza yardım etmek → yardımlaşma

Farklı düşünceyi dinlemek → saygı

Hata yaptığımızı kabul etmek → dürüstlük

Görevimizi tamamlamak → sorumluluk

Üzgün bir arkadaşımızı anlamaya çalışmak → empati

gibi düşünülebilir.

Öğrendiklerimizi Hatırlayalım

4. Sınıf İnsan Hakları İnsan Olmanın Nitelikleri konusunda insanın diğer canlılarla ortak ve farklı özelliklerini öğreniriz.

İnsan da diğer canlılar gibi:

• Beslenir.
• Büyür.
• Solunum yapar.
• Hareket eder.
• Yaşamını sürdürür.

Ancak insan:

• Düşünebilir.
• Akıl yürütebilir.
• Öğrenebilir.
• İletişim kurabilir.
• Empati yapabilir.
• Sorumluluk alabilir.
• Karar verebilir.
• Değerler geliştirebilir.
• İş birliği yapabilir.
• Üretebilir ve kendisini geliştirebilir.

2018 İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi Öğretim Programındaki Y.4.1.1 – “İnsan olmanın niteliklerini açıklar.” kazanımı da tam olarak bu çerçeveyi hedeflemektedir. Kazanım açıklamasında insanın diğer canlılarla ortak ve farklı yönlerine değinilmesi ve insanı insan yapan değerlere odaklanılması istenmektedir. MEB Müfredat

Unutmayalım:

İnsan olmak yalnızca biyolojik özelliklere sahip olmak değildir. Düşünmek, hissetmek, sorumluluk almak, başkalarına saygı göstermek ve insani değerlerle hareket etmek de insan olmanın önemli niteliklerindendir.

Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan İnsan Olmanın Nitelikleri Konu Özeti, 4. sınıf öğrencilerinin insanın diğer canlılarla ortak ve farklı özelliklerini fark etmelerine, insanı insan yapan değerleri anlamalarına ve kendi davranışlarını bu değerler açısından değerlendirmelerine yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir.

Çalışma; konu anlatımı, değer ağacı, örnek olay değerlendirmesi, doğru-yanlış etkinliği, kavram eşleştirme, sınıf tartışması, öğrenci defteri veya ders tekrarı için yardımcı materyal olarak değerlendirilebilir.

Düşünüyor, hissediyor, değer veriyor ve davranışlarımızla insan olmanın güzel niteliklerini yaşatıyoruz!