1. sınıf Matematik dersinin 1, 2. haftalarda işlenen “Uzamsal İlişkiler” konusu için hazırlanan konu özeti, renkli defter notu ve siyah-beyaz boyama çalışmasını bu sayfada inceleyebilirsiniz.

1. Sınıf Matematik Uzamsal İlişkiler – Konu Özeti

1. Sınıf Matematik Uzamsal İlişkiler konusu, çevremizdeki nesnelerin nerede bulunduğunu anlamamıza ve anlatmamıza yardımcı olur. Bir nesnenin başka bir nesneye göre yerini söylerken yer, yön ve konum bildiren ifadeler kullanırız.

Örneğin bir kitabın masanın üstünde, topun sandalyenin altında veya kalemin kutunun içinde olduğunu söyleyebiliriz.

Uzamsal ilişkileri öğrenmek yalnızca matematik dersinde değil, günlük yaşamımızda da çok işimize yarar. Bir eşyanın yerini tarif ederken, bir yere giderken veya verilen bir yönergeyi uygularken bu kavramları kullanırız. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde de 1. sınıf öğrencilerinin yer, yön ve konum kavramlarını kullanması ve yönergeler yardımıyla başlangıç noktası ile hedef arasında ilişki kurması amaçlanmaktadır.

Altında ve Üstünde

Bir nesnenin başka bir nesneye göre aşağıda veya yukarıda olduğunu anlatmak için altında ve üstünde ifadelerini kullanırız.

Örneğin:

Kitap masanın üstündedir.

Çanta masanın altındadır.

Bir kuş ağacın üstünde olabilir. Bir kedi ise masanın altında durabilir.

Bu kavramları öğrenirken nesnelerin birbirine göre konumuna dikkat ederiz.

Önünde ve Arkasında

Bir nesne başka bir nesnenin ön tarafında bulunuyorsa önünde, arka tarafında bulunuyorsa arkasında deriz.

Örneğin:

Öğretmen tahtanın önündedir.

Çanta sandalyenin arkasındadır.

Sırada bekleyen çocukları düşündüğümüzde bir çocuk arkadaşının önünde, başka bir çocuk ise arkasında olabilir.

1. Sınıf Matematik Uzamsal İlişkiler konusunda bir nesnenin yerini söylerken hangi nesneyi referans aldığımıza dikkat etmemiz önemlidir.

Sağında ve Solunda

Bir nesnenin başka bir nesneye göre sağ tarafta veya sol tarafta olduğunu anlatabiliriz.

Örneğin:

Kalem defterin sağındadır.

Silgi kitabın solundadır.

Sağ ve sol kavramlarını öğrenirken önce kendi sağımızı ve solumuzu tanımamız işimizi kolaylaştırır.

Sağ elimizi kaldırabilir, sonra sol elimizi kaldırarak iki yön arasındaki farkı görebiliriz.

İçinde ve Dışında

Bir nesne başka bir nesnenin sınırları içerisinde bulunuyorsa içinde, sınırlarının dışında bulunuyorsa dışında deriz.

Örneğin:

Kalemler kalemliğin içindedir.

Top kutunun dışındadır.

Balık akvaryumun içinde, çocuk ise akvaryumun dışında olabilir.

Bu kavramlar günlük yaşamda en sık kullandığımız uzamsal ifadeler arasındadır.

Arasında

Bir nesne iki nesnenin ortasında bulunuyorsa arasında ifadesini kullanabiliriz.

Örneğin:

Kırmızı kalem, mavi ve yeşil kalemlerin arasındadır.

Bir öğrenci iki arkadaşının arasında oturabilir.

Bir ağaç iki evin arasında bulunabilir.

“Arasında” kavramını anlamak için en az üç nesnenin konumunu birlikte incelemek yararlıdır.

Yakında ve Uzakta

Nesnelerin birbirlerine olan uzaklıklarını anlatmak için yakında ve uzakta ifadelerini kullanırız.

Örneğin okul evimize yakın olabilir. Başka bir şehir ise evimize uzak olabilir.

Bir top çocuğa yakınken başka bir top daha uzakta bulunabilir.

Yakın ve uzak kavramlarını değerlendirirken karşılaştırma yaptığımız nesnelere dikkat ederiz.

Yüksekte ve Alçakta

Bazı nesneler diğerlerine göre daha yüksekte veya daha alçakta bulunabilir.

Gökyüzünde uçan bir uçak yüksektedir.

Yerde duran bir oyuncak ise daha alçaktadır.

Bir ağacın üst dallarındaki kuş, yerdeki kediden daha yüksekte bulunur.

Bu tür karşılaştırmalar çevremizdeki nesnelerin konumlarını daha iyi anlamamızı sağlar.

Etrafında

Bir nesnenin çevresinde başka nesneler bulunuyorsa etrafında sözcüğünü kullanabiliriz.

Örneğin:

Çocuklar öğretmenin etrafında toplanabilir.

Sandalyeler masanın etrafında olabilir.

Çiçekler ağacın etrafında bulunabilir.

Böylece yalnızca sağ, sol, ön veya arka yönlerini değil, bir nesnenin çevresindeki konumları da ifade edebiliriz.

İleri ve Geri

İleri ve geri ifadeleri hareket yönünü anlatmak için kullanılır.

Bir adım öne doğru gittiğimizde ileri hareket ederiz. Geldiğimiz yöne doğru döndüğümüzde ise geri hareket edebiliriz.

Örneğin bir oyunda:

“İki adım ileri git.”

“Bir adım geri gel.”

gibi yönergeler verilebilir.

Bu yönergeleri doğru uygulamak yer ve yön bilgimizi geliştirir.

Bir Başlangıç Noktası Belirliyoruz

Uzamsal ilişkilerde önemli noktalardan biri de başlangıç noktasıdır.

Bir yere ulaşmak için önce nereden başladığımızı bilmemiz gerekir.

Örneğin sınıf kapısından başlayıp öğretmen masasının yanına gitmek istediğimizi düşünelim.

“İleri git, sağa dön, masanın yanında dur.”

gibi yönergeler kullanabiliriz.

MEB programında öğrencilerin başlangıç noktası ile hedef arasında ilişki kurmaları ve verilen yönergeleri kullanarak hedefe ulaşmaları beklenmektedir.

Referans Noktası Neden Önemlidir?

Bir nesnenin yerini anlatırken başka bir nesneyi temel alırız. Bu nesne bizim referans noktamız olur.

Örneğin:

“Top sandalyenin altında.”

dediğimizde sandalyeyi referans alırız.

“Kalem kitabın sağında.”

dediğimizde ise kitabı referans alırız.

Referans noktası değiştiğinde kullandığımız yön ifadesi de değişebilir.

Bu nedenle nesnelerin konumlarını söylerken “Neye göre?” sorusunu düşünmek yararlıdır.

Günlük Hayatta Uzamsal İlişkiler

1. Sınıf Matematik Uzamsal İlişkiler yalnızca ders kitabında kullandığımız bir konu değildir.

Gün içinde birçok kez bu kavramlardan yararlanırız.

Annemiz veya babamız:

“Kitabın masanın üstünde.”

diyebilir.

Öğretmenimiz:

“Kalemliğinizi sıranın içine koyun.”

diyebilir.

Bir arkadaşımız:

“Top ağacın arkasında.”

diyebilir.

Bir yere giderken de “ileri git”, “sağa dön” veya “arkada” gibi yön bildiren ifadeler kullanırız.

Bu nedenle uzamsal ilişkiler günlük yaşamımızda oldukça önemlidir.

Oyunlarla Öğrenebiliriz

Uzamsal ilişkileri öğrenmenin en eğlenceli yollarından biri oyun oynamaktır.

Örneğin öğretmenimiz şu yönergeleri verebilir:

“Sandalyenin arkasına geç.”

“Kalemi kitabın üstüne koy.”

“Topu kutunun içine bırak.”

“Bir adım ileri git.”

“Arkadaşının sağında dur.”

Biz de yönergeleri uygulayarak kavramları öğrenebiliriz.

Oyuncaklar, sınıf eşyaları ve günlük nesneler kullanılarak yapılan çalışmalar konuyu daha kolay anlamamızı sağlar.

Resimlere Bakarak Konum Belirliyoruz

Uzamsal ilişkileri öğrenirken görsellerden de yararlanabiliriz.

Bir resimde kedinin nerede olduğunu sorabiliriz.

Kedi masanın altında mı?

Sandalyenin yanında mı?

Kutunun içinde mi?

Başka bir nesnenin arkasında mı?

Görselleri dikkatli incelemek, nesneler arasındaki ilişkileri fark etmemize yardımcı olur.

Bu çalışmalar aynı zamanda dikkat ve gözlem becerilerimizi de geliştirir.

Doğru Yönergeyi Uyguluyoruz

Bir hedefe ulaşmak için verilen yönergeleri doğru sırayla uygulamak önemlidir.

Örneğin:

“İki adım ileri git, sağa dön ve kutunun yanında dur.”

yönergesinde işlemleri sırasıyla yapmamız gerekir.

Önce ileri gideriz, sonra sağa döneriz ve son olarak belirtilen hedefe ulaşırız.

Yönergeleri doğru takip etmek hem matematiksel düşünme hem de problem çözme becerilerimizin gelişmesine yardımcı olur.

Öğrendiklerimizi Hatırlayalım

1. Sınıf Matematik Uzamsal İlişkiler konusunda nesnelerin yerini, yönünü ve konumunu belirlemeyi öğreniriz.

Bir nesnenin diğer nesneye göre:

• altında veya üstünde,
• önünde veya arkasında,
• sağında veya solunda,
• içinde veya dışında,
• yakınında veya uzağında,
• arasında veya etrafında,
• yüksekte veya alçakta

olabileceğini söyleyebiliriz. Güncel 1. sınıf Matematik programında uzamsal ilişkiler kapsamında ayrıca ileri-geri, çukurda-tümsekte gibi konum ve hareket ifadeleri de ele alınmaktadır.

Başlangıç noktasını belirleyerek verilen yönergeleri takip edebilir ve hedefimize ulaşabiliriz.

Çevremizdeki nesnelerin konumlarını doğru ifade etmek, hem matematik dersinde hem de günlük yaşamımızda bize yardımcı olur.

Bak, düşün, yönünü belirle ve doğru konumu bul!

Cemalin Etkinlik Fabrikası tarafından hazırlanan Uzamsal İlişkiler Konu Özeti, 1. sınıf öğrencilerinin konuyu görseller yardımıyla öğrenmeleri ve yer-yön kavramlarını pekiştirmeleri amacıyla kullanılabilir.

Çalışma; sınıfta konu anlatımında, akıllı tahtada, konu tekrarında, ev çalışmalarında veya öğrenci defterlerinde yardımcı kaynak olarak değerlendirilebilir.

Yerimizi bilir, yönümüzü bulur, çevremizi daha iyi tanırız!